Những sắc phong còn được nhắc đến ở đình Hương Trà là bản sao, lập vì bản cũ hư hỏng do mối mọt và ẩm thấp [1]. Chi tiết ấy mở ra lịch sử một ngôi đình từng đổi chỗ, đổi tên gọi và sắp xếp lại hệ thống thờ tự [1].
Từ đình Tam Kỳ đến Hương Trà
Theo Báo Đà Nẵng, tiền thân công trình là đình xã Tam Kỳ thuộc huyện Hà Đông, phủ Thăng Hoa xưa [1]. Nguồn gắn việc lập làng với các vị tiền hiền họ Trần và họ Nguyễn từ Thanh Hóa vào vùng ngã ba sông Tam Kỳ cuối thế kỷ 17 [1].
Các cao niên được dẫn lời xác định vị trí đình vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 ở phía nam Quỳnh Phủ hội quán, gần góc đường Phan Châu Trinh và Duy Tân ngày nay [1]. Khoảng đầu thế kỷ 20, đình cùng bàn thờ tiền hiền được chuyển về khu chùa Ông, còn gọi miếu Ông, tại ấp Hương Trà [1]. Từ đó, dân địa phương quen gọi là đình Hương Trà [1].
Bài báo nói chưa rõ lý do di dời và chưa xác định được năm dựng đình Tam Kỳ [1]. Vì vậy, không thể lấy thời điểm lập làng làm năm xây đình.
Những bản sao sắc phong
Nguồn ghi các sắc liên quan đến Thành hoàng Tam Kỳ có những mốc 1826, 1840 và 1843; sắc cho Đại Càn và Bạch Mã được ghi năm 1852 [1]. Miếu Quan Thánh ở Hương Trà cũng có sắc đề ngày 12 tháng Tư năm Thiệu Trị thứ 3, tức 1843 [1].
Các bản được bảo quản tại một gia đình ở Hương Trà Tây là bản sao có chứng thực của quan Tuần phủ Nam Ngãi [1]. Theo lời ghi được bài báo thuật lại, lý trưởng Trần Cương sao vào ngày 10/10/1887 để xin chứng nhận và đề nghị triều đình cấp lại sắc [1].
Tại khu đất đình chuyển tới còn hai tượng voi đá Chăm ở trước sân [1]. Sau khi miếu Quan Thánh hư hỏng, các kỳ lão mua bộ tượng Quan Công, Chu Thương, Quan Bình từ Hội An về thờ; nguồn năm 2022 cho biết chỉ còn tượng Quan Thánh [1].
Kiến trúc qua các lần tu bổ
Đình quay mặt về phía nam, hướng sông Tam Kỳ [1]. Bài báo cho biết sau kháng chiến chống Pháp, kiến trúc cổ chỉ còn gian hậu tẩm; công trình được trùng tu từ năm 2003, hoàn thành năm 2006 rồi tu bổ thêm năm 2020 [1].
Kiến trúc được mô tả theo kiểu một gian hai chái, mái ngói âm dương, ba cửa chính bằng gỗ và hệ cột gỗ mít [1]. Các cấu kiện gỗ có chạm hình muông thú, hoa lá; gian thờ trang trí sơn thủy, tứ linh, tứ quý và câu đối [1].
Ngày 15 tháng Tư âm lịch, dân làng làm lễ tế Thành hoàng cùng tiền hiền, hậu hiền có công khai khẩn và lập làng [1].
Tra cứu liên quan
- Khu vực: Tam Kỳ.
- Địa giới: bảng tra phường xã, quận huyện cũ nay thuộc đâu.
Điều còn chưa rõ
- Năm khởi dựng đình Tam Kỳ và nguyên nhân chuyển đình về Hương Trà chưa được nguồn xác định [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hiện trạng tượng, bản sao sắc và cấu kiện sau năm 2022 cần khảo sát lại; bài không coi mô tả năm 2022 là kiểm kê hiện vật năm 2026 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Đình Hương Trà”, 20/2/2022, https://baodanang.vn/dinh-huong-tra-3062050.html, truy cập 23/10/2026.
