Sân đình Phiếm Ái được Báo Nhân Dân nhắc đến như nơi tập hợp người dân trong cuộc vận động chống sưu thuế năm 1908 [1]. Ngôi đình cũng gắn với các lễ vinh quy của người đỗ đạt và những lần di dời vì biến động của dòng sông [1].
Ngôi đình trong một làng ven sông
Theo bài báo, Phiếm Ái có tên trong danh sách 66 làng của huyện Điện Bàn xưa được nhắc trong Ô Châu cận lục của Dương Văn An [1]. Nguồn ghi làng đứng thứ 20 và đặt tên chính thức vào năm Quý Sửu 1553 [1]. Đây là cách bài báo trình bày tư liệu; muốn xác định chính xác thời điểm hình thành làng vẫn cần đối chiếu văn bản gốc.
Vùng đất ven sông có nghề trồng lúa, trồng dâu, nuôi tằm và dệt lụa; đường sông cùng đường bộ phục vụ việc giao thương [1]. Bên cạnh đình, làng từng có Miếu Lầu, Miếu Tam Vị và Đền Văn Thánh [1].
Đền Văn Thánh xuống cấp qua chiến tranh rồi bị tháo dỡ sau ngày 30/4/1975; bài báo cho biết một cây xà cò có chữ Thành Thái Cửu Niên còn được giữ lại [1]. Chi tiết ấy thuộc câu chuyện của đền, không nên ghép thành niên đại xây đình.
Những lần chuyển vị trí
Nguồn kể đình ban đầu ở Bến Đình, sau vài năm phải chuyển tới Miếu Lầu, cạnh Miếu Tam Vị ở phía tây làng do sông Vu Gia sạt lở [1]. Tại vị trí này, đình chứng kiến lễ vinh quy bái tổ của những cử nhân dưới triều Nguyễn [1].
Bài báo tiếp tục ghi đình được chuyển ra phía bắc làng và giữ vị trí đó về sau [1]. Tuy nhiên, cách ghép năm âm lịch, năm dương lịch và niên hiệu trong đoạn nói về dựng, chuyển đình có điểm chưa khớp; các mốc này cần giữ dưới dạng thông tin chờ xác minh [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Từ đám giỗ đến cuộc xin giảm thuế
Theo lời ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch Hội đồng Chư tộc phái làng, câu chuyện bắt đầu tại đám giỗ họ Trương ngày 9/3/1908 [1]. Người dự bàn việc làm đơn, lấy chữ ký ở các xã rồi trình lên tỉnh và Tòa sứ để xin giảm sưu thuế [1].
Nguồn nêu ba người tham gia dẫn dắt là Trương Hoành, lý trưởng Phiếm Ái; Hứa Tạo, lý trưởng Ái Nghĩa; và Lương Châu, lý trưởng Hà Tân [1]. Đoàn tập hợp ở đình rồi đi bộ xuống Hội An gửi đơn, trước khi phong trào lan ra các tỉnh Trung Kỳ [1].
Trong sinh hoạt làng được ghi nhận năm 2024, sân đình vẫn là nơi các thế hệ tụ họp vào ngày hội, trao đổi kết quả học tập và công việc trong năm [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: đình làng Phúc Khương.
- Địa giới: bảng tra phường xã, quận huyện cũ nay thuộc đâu.
- Nhân vật và lịch sử: Phan Châu Trinh, danh nhân xứ Quảng.
Điều còn chưa rõ
- Nguồn ghép năm Ất Hợi với Gia Long thứ 2; đoạn sau ghép Mậu Dần 1878 với Tự Đức thứ 30. Cần kiểm tra niên biểu trước khi xác lập năm dựng và chuyển đình [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cần hồ sơ xếp hạng để xác định tên đầy đủ và phạm vi di tích được công nhận năm 2018 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Nhân Dân, “Dấu xưa làng cổ Phiếm Ái”, 28/2/2024, https://nhandan.vn/dau-xua-lang-co-phiem-ai-post798020.html, truy cập 23/10/2026.
