Hồ Học tham gia phong trào Nghĩa hội Cần vương ở Quảng Nam, trước hết phụ trách quân lương rồi trực tiếp tham gia các trận đánh Pháp. Mộ ông nằm ở Tam Dân cũ, nay thuộc xã Phú Ninh; nơi ông hy sinh được nguồn tư liệu gia tộc đặt tại Đèo Ươi – Dốc Miếu, xã Tiên Phước (trước 7/2025: xã Tiên Thọ, huyện Tiên Phước) [1].
Từ việc làng đến phong trào Nghĩa hội
Hồ sơ di tích được bài báo dẫn cho biết Hồ Học sinh năm 1837. Trước khi tham gia Nghĩa hội Cần vương, ông tích cực tổ chức đào kênh dẫn nước và làm đường ở quê; bài viết nói dấu tích các công việc ấy vẫn còn [1].
Khi phong trào Nghĩa hội Cần vương nổ ra ở Quảng Nam, Hồ Học tham gia với chức Tán lý, phụ trách quân lương [1]. Theo bài báo, công việc của ông góp phần chuẩn bị hậu cần cho phong trào [1]. Sau đó ông trực tiếp tham gia các trận do những lãnh tụ Nghĩa hội Quảng Nam tổ chức ở nhiều địa bàn [1].
Các trận đánh được ghi lại
Bài báo nêu những hoạt động tại tỉnh thành La Qua ở Điện Bàn, sơn phòng Dương Yên ở Tiên Phước, cùng các điểm Nà Lầu, Truông Mua và Dốc Miếu ở Hà Đông [1]. Tác giả cũng nhắc đến trận đánh Pháp tại Suối Đá, quê Hồ Học; bài ghi rằng trận này được truyền tụng là đã gây nhiều tổn thất cho quân Pháp [1]. Cụm “được truyền tụng” là cách nguồn thể hiện mức độ chắc chắn của chi tiết, không phải thống kê thương vong [1].
Mộ và nơi hy sinh
Ngày 5/1/2023, UBND tỉnh Quảng Nam ban hành Quyết định số 41/QĐ-UBND xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh đối với Di tích mộ Hồ Học [1]. Theo bài báo, hồ sơ công nhận dựa trên lời chứng của cư dân qua nhiều thời kỳ, gia phả của tộc họ liên quan và tài liệu về lịch sử đấu tranh tại Tam Dân [1].
Nguồn tư liệu gia tộc ghi Hồ Học hy sinh ngày 21/4/1887 tại Đèo Ươi – Dốc Miếu, thuộc xã Tiên Phước (trước 7/2025: xã Tiên Thọ, huyện Tiên Phước) [1]. Chi tiết này nói về nơi hy sinh; mộ ông được bài báo xác định ở Tam Dân cũ, nay thuộc xã Phú Ninh [1]. Hai địa điểm không nên nhập làm một [1].
Câu chuyện của ông nằm trong lịch sử Nghĩa hội Quảng Nam, với các địa bàn được bài báo nhắc đến ở xã Tiên Phước và vùng Tam Kỳ xưa. Có thể đọc thêm về làng xã Tam Kỳ xưa và hồ Phú Ninh để đặt địa danh trong bối cảnh địa phương [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: dấu cũ ở Tam Dân.
- Mộ và địa bàn: xã Phú Ninh, xã Tiên Phước
- Bối cảnh lịch sử: Nghĩa hội Quảng Nam, làng xã Tam Kỳ xưa, hồ Phú Ninh
Điều còn chưa rõ
- Nguồn không ghi năm mất riêng ngoài ngày hy sinh được dẫn theo tư liệu gia tộc, cũng không nêu tuổi của Hồ Học khi mất [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Bài báo không trích nội dung đầy đủ của Quyết định 41/QĐ-UBND; căn cứ và phạm vi xếp hạng cần đối chiếu văn bản gốc [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số liệu về kết quả trận đánh tại Suối Đá chỉ được ghi là lời truyền tụng, chưa có con số hoặc tài liệu kiểm chứng trong bài [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Dấu cũ Tam Dân”, 18/09/2023, https://baodanang.vn/dau-cu-tam-dan-3044608.html, truy cập 23/10/2026.
