Năm 2012, cơ quan bảo tồn di tích đếm được ở Hội An tám mươi cái giếng cổ. Cũng năm ấy, một người gánh nước thuê nói rằng cả phố chỉ còn một cái giếng mà nước bán được: giếng Bá Lễ [1].
Giếng của người Chăm
Theo lời truyền, những giếng đầu tiên do người Chăm xây từ thế kỷ 15; một số giếng muộn hơn là do người Việt học theo mà làm [1]. Trước khi là thương cảng của người Việt, Hội An từng là cảng của Champa, như hồ sơ di sản thế giới đã ghi.
Giếng tập trung ở bờ bắc sông Đế Võng và trong phố cổ [1].
Tròn, vuông, và nửa nọ nửa kia
Thống kê năm 2012 cho thấy 63% giếng có lòng tròn, 17% lòng vuông, và 15% thuộc một kiểu lạ: miệng tròn nhưng đáy vuông [1].
Giếng Bá Lễ
Giếng Bá Lễ là cái tên được nhắc nhiều nhất, vì nước của nó gắn với món cao lầu: theo cách làm truyền lại, nước hòa tro để ngâm gạo phải lấy từ giếng này. Năm 2012, đây là giếng duy nhất còn người gánh nước đi bán [1].
Giếng bỏ hoang
Phần lớn giếng cổ đã xuống cấp nặng. Có giếng bị bịt kín, có giếng thành chỗ đổ rác, cỏ mọc kín miệng; chỉ còn vài ba giếng dùng được. Cơ quan bảo tồn khi ấy đã kiến nghị tu bổ khẩn cấp [1].
Điều còn chưa rõ
Bài này dựa trên một bài báo năm 2012; tình trạng hiện nay của các giếng cần được cập nhật. Giếng Bá Lễ có từ bao giờ và Bá Lễ là ai, nguồn không nêu. Niên đại “thế kỷ 15” là lời truyền, chưa phải kết quả khảo cổ.
Ít người biết
- Cứ sáu, bảy giếng cổ ở Hội An thì có một giếng miệng tròn đáy vuông [1].
- Phần lớn giếng nằm ngoài khu phố cổ, dọc sông Đế Võng [1].
- Rong ở sông Đế Võng cũng là thứ người Trà Quế vớt về bón rau.
Đến tận nơi
Các giếng còn lại nằm xen giữa nhà dân. Đừng thả đồ xuống giếng và đừng múc nước nếu không được chủ quanh giếng cho phép.
Nguồn tham khảo
- Pháp Luật Việt Nam, “Nguy cơ giếng cổ Hội An thành… phế tích?”, 28/4/2012, https://baophapluat.vn/nguy-co-gieng-co-hoi-an-thanh-phe-tich-post157753.html, truy cập 11/10/2026.