Cứ đến ngày mùng 7 tháng 9 âm lịch hằng năm, các môn sinh lại tụ hội về làng Châu Bí dưới chân núi Bồ Bồ để dự lễ giỗ Tổ và giao lưu võ thuật của võ phái tộc Hồ Công [1]. Làng Châu Bí là nơi phát tích quyền pháp Long Xà, nay thuộc phường Điện Bàn Bắc, thành phố Đà Nẵng (trước 7/2025 thuộc xã Điện Tiến, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam; gần địa điểm diễn ra trận Bồ Bồ 1954) [1].
Tổ sư Hồ Công Sùng và sự ra đời của quyền pháp Long Xà
Theo lời võ sư Hồ Công Vinh, chưởng môn đời thứ 9 của võ phái Hồ Công, môn võ Long Xà đã hình thành và phát triển tại làng Châu Bí từ hơn 400 năm trước, do tướng quân Hồ Công Sùng sáng lập [1]. Bài viết trên Báo Thanh Niên dẫn sách *Đại Nam nhất thống chí* cho biết Hồ Công Sùng từng giữ chức “Đô chỉ huy sứ thiêm sự vệ Phù Nam” dưới triều nhà Mạc [1].
Đầu thế kỷ 17, tướng quân Hồ Công Sùng từ quan, đưa ba người con trai vào vùng Châu Bí khai hoang lập ấp [1]. Tại vùng đất mới, ông sáng chế các thế võ mô phỏng động tác trườn, quật, bắt mồi của loài rắn dữ để khai sinh quyền pháp Long Xà [1]. Hệ thống đòn thế của môn phái kết hợp giữa cương và nhu, giữa quyền pháp và thân pháp dẻo dai, trong đó có các đòn đối kháng trên sàn đài như “xuyên tâm nghịch cước” và “bắt ngựa đọng” [1].
Từ quy ước “Ngoại tộc bất truyền” đến các võ đài Đông Dương
Trong thời gian dài, con cháu họ Hồ Công ở Châu Bí chỉ truyền dạy võ thuật trong nội tộc theo quy ước “Ngoại tộc bất truyền” [1]. Đến năm 1944, chưởng môn đời thứ 8 là võ sư Hồ Điệp mới tổ chức lễ cáo Tổ để chính thức bãi bỏ quy định này, mở rộng việc dạy võ cho người ngoài họ [1].
Từ năm 1916, nhiều người trong tộc Hồ ở Châu Bí như Hồ Công Cung, Hồ Quảng Ngôn, Hồ Xuyến đã tham gia phong trào Duy Tân, dạy võ và chiêu mộ nghĩa quân [1]. Ở đời chưởng môn thứ 7, võ sư Hồ Hương được truyền tụng về khả năng khinh công cùng 5 đường roi; bằng 5 đường roi này, ông từng đánh bại một võ sư người Pháp tên là Big Bag [1].
Sang đời chưởng môn thứ 8, võ sư Hồ Điệp đào tạo nhiều võ sĩ thượng đài như Hồ Hiểu, Hồ Phước, Hồ Hồng Quang, Hồ Ôn, Hồ Dần, cùng hai anh em ruột là Hồ Cưu và Hồ Cập [1]. Theo tư liệu của võ sư Hồ Công Vinh, Hồ Cưu sinh năm 1912, có biệt tài “hốt” ngựa và bất bại trên các võ đài lớn nhỏ [1]. Trong khoảng năm 1935 – 1940, Hồ Cưu giành các danh hiệu vô địch Quảng Nam, vô địch miền Trung, vô địch miền Nam và vô địch trận đài 5 xứ Đông Dương (gồm Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ, Campuchia và Lào) do người Pháp tổ chức [1]. Người em ruột là Hồ Cập cũng là một võ sĩ chưa từng thua trên võ đài; sau Cách mạng Tháng Tám, đội Tự vệ làng Châu Bí do Hồ Cập chỉ huy được điều về Hội An (nay thuộc khu vực phường Hội An) để bảo vệ Tổng bộ Việt Minh tỉnh Quảng Nam, và ông hy sinh trong dịp Tết Mậu Thân 1968 [1].
Truyền dạy và ghi chép võ học ở đời thứ 9
Năm 2001, sau khi võ sư Hồ Điệp qua đời, con trai ông là võ sư Hồ Công Vinh kế vị chưởng môn đời thứ 9 và mang cấp 18 của Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam [1]. Theo bài báo năm 2013, võ phái Long Xà khi ấy có hàng ngàn môn sinh theo học tại 4 võ đường trên địa bàn huyện Điện Bàn cũ [1]. Trong số học trò của võ sư Hồ Công Vinh có Hồ Công Thạch (huy chương vàng Giải trẻ toàn quốc, huy chương bạc giải vô địch quốc gia) và Võ Thành Long (huy chương vàng giải vô địch quốc gia 3 năm liên tiếp 2004 – 2006) [1].
Võ sư Hồ Công Vinh cho biết vào năm 2013, người duy nhất nắm được khoảng 70% kỹ thuật của võ phái Long Xà là con trai cả của ông, Hồ Công Anh (sinh năm 1986), dù người này không theo nghề võ [1]. Với hai đòn “xuyên tâm nghịch cước” và “bắt ngựa đọng”, chỉ khoảng 40% môn sinh được truyền dạy tùy theo tư chất do tính đối kháng cao [1]. Vì thế hệ trước như võ sư Hồ Điệp chỉ truyền khẩu mà không có giáo trình viết tay, võ sư Hồ Công Vinh đã tiến hành ghi chép lại hệ thống đòn thế của bản môn và đến năm 2013 đã hoàn thành gần 80% khối lượng công việc [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hành chính: phường Điện Bàn, bảng tra phường xã, quận huyện cũ thuộc phường xã nào
- Nhân vật xứ Quảng: danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Năm sinh, năm mất chính xác của Tổ sư Hồ Công Sùng cũng như danh sách đầy đủ tên các vị chưởng môn từ đời thứ 2 đến đời thứ 6 chưa được nêu trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Năm mất của võ sĩ Hồ Cưu và thời điểm diễn ra trận đấu giữa võ sư Hồ Hương với võ sư người Pháp Big Bag không được bài báo ghi rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Việc biên soạn tài liệu đúc kết quyền pháp Long Xà của võ sư Hồ Công Vinh và hoạt động của 4 võ đường sau năm 2013 chưa có thông tin cập nhật trong nguồn hiện có [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Thanh Niên, “Dòng họ võ nổi tiếng Quảng Nam”, 09/07/2013, https://thanhnien.vn/dong-ho-vo-noi-tieng-quang-nam-18522345.htm, truy cập 23/10/2026.