Đêm 27 rạng sáng 28/3/1971, 91 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn đặc công 409 Quân khu 5 chia làm 8 mũi tấn công cứ điểm đồn Xã Đốc của quân Mỹ trên đồi yên ngựa sát sông Tranh [2][3]. Trận đánh kéo dài khoảng 35 phút, xóa sổ cứ điểm quân sự cuối cùng của quân Mỹ tại vùng đất Trà My [2][3]. Địa điểm diễn ra trận đánh nay thuộc xã Trà Đốc, thành phố Đà Nẵng (trước 7/2025: xã Trà Đốc, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam) [1][2].
Vị trí và cách bố phòng của cứ điểm
Theo Báo Đà Nẵng, đồn Xã Đốc nằm trên một mỏm đồi hình yên ngựa giữa vùng núi sát bờ sông Tranh, ở phía tây nam huyện Trà My cũ [2]. Đây là cứ điểm bảo vệ vòng ngoài ở sườn tây nam khu liên hợp quân sự Chu Lai [2]. Quân Mỹ lập đồn này để kiểm soát hành lang từ miền núi xuống đồng bằng, cắt nguồn tiếp tế lương thực, thuốc men, vũ khí giữa miền xuôi với miền ngược, đồng thời tìm cách cô lập căn cứ Nước Oa của Khu ủy Khu 5 [1][2][3].
Đơn vị quân Mỹ đóng giữ tại đồn là Tiểu đoàn 1/46 thuộc Sư đoàn Americal (A-me-ri-can), gồm sở chỉ huy tiểu đoàn, sân bay trực thăng, trận địa pháo và hơn hai đại đội bộ binh [2]. Cứ điểm có hệ thống hầm ngầm, lô cốt, thông tin liên lạc, đèn chiếu sáng cùng nhiều lớp hàng rào kẽm gai, hào chống xe tăng, pháo sáng và bãi mìn kéo dài từ chân núi lên đỉnh đồi [2][3]. Ban đêm, một đại đội biệt kích Mỹ cơ động bảo vệ vành đai bên ngoài [2].
Ngoài hỏa lực tại chỗ, cứ điểm còn được yểm trợ bởi hai trận địa pháo 105 mm và 155 mm đặt ở Phước Lâm và Tiên Phước (xem xã Tiên Phước, Tiên Phước – Phước Lâm), cùng máy bay chiến đấu và trực thăng vũ trang từ căn cứ Chu Lai [2][3].
Quá trình chuẩn bị và trận đánh đêm 27/3/1971
Để bảo vệ vùng căn cứ của Khu ủy Khu 5 và mở rộng vùng giải phóng, Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu 5 giao nhiệm vụ đánh đồn Xã Đốc cho Tiểu đoàn đặc công 409 [1][2]. Theo bài viết của Ban Tuyên giáo Huyện ủy Bắc Trà My cũ trên Báo Đà Nẵng, đơn vị đã chuẩn bị trong 8 tháng, dựng một thao trường ở hậu cứ có cấu trúc công sự, hỏa lực và hàng rào giống đồn Xã Đốc để luyện tập ngày đêm [2]. Lực lượng trinh sát đặc công nhiều lần luồn rừng, áp sát cứ điểm ở khoảng cách vài chục mét để ghi nhận quy luật canh gác và từng lớp rào, hầm hào [2][3]. Công tác chuẩn bị cơ bản hoàn thành vào ngày 18/3/1971 [2].
Người dân các dân tộc tại địa phương, trong đó có đồng bào người Ca Dong ở Trà Đốc và người dân vùng xã Đốc, xã Pui (Trà Bui), Tiên Trà, đã tham gia dẫn đường, giữ bí mật và gùi sắn, khoai tiếp tế cho bộ đội [2][3].
Chỉ huy chung trận đánh là Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Khắc Minh và Chính trị viên tiểu đoàn Lê Thanh Cượng [3]. Đêm 27 rạng sáng 28/3/1971, 91 cán bộ, chiến sĩ đặc công chia thành 8 mũi tiến vào cứ điểm [3]. Theo lời kể của cựu chiến binh Đỗ Quang Trụ (chiến sĩ Tiểu đoàn đặc công 409), bộ đội ngụy trang đen toàn thân để vượt qua các lớp rào thép gai và bãi mìn mà không bị phát hiện [3].
Lúc 0 giờ 45 phút, tiếng bộc phá phát nổ mở màn trận đánh [3]. Các mũi đặc công đồng loạt dùng súng AK, tiểu liên, B40, B41, bộc phá ống, thủ pháo và lựu đạn đánh thẳng vào sở chỉ huy, trung tâm thông tin, trận địa pháo, sân bay trực thăng, kho xăng dầu, kho đạn cùng khu nhà ở của sĩ quan, binh lính Mỹ [2][3].
Theo bài viết năm 2021 trên Báo Đà Nẵng, sau 35 phút giao chiến, Tiểu đoàn 409 làm chủ và san phẳng cứ điểm; phía quân Mỹ có 350 lính thiệt mạng tại đồi yên ngựa, lực lượng tấn công thu gần 100 khẩu súng, phá hủy 1 khẩu pháo 105 mm, 3 khẩu ĐKZ 75 mm, 4 súng cối 106,7 mm, 2 máy bay HU1A và nhiều vũ khí khác [2]. Khi bộ đội đặc công đã rút về hậu cứ, pháo của đối phương từ Phước Lâm và Tiên Phước mới bắn theo tọa độ quanh đồn [3].
Di tích lịch sử cấp quốc gia
Sau trận đánh ngày 27/3/1971, vùng đất Trà My được giải phóng, mở thông hành lang từ miền núi về đồng bằng [2]. Ngày 26/1/2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 320/QĐ-BVHTTDL xếp hạng Di tích địa điểm Chiến thắng Xã Đốc tại xã Trà Đốc là Di tích lịch sử cấp quốc gia [1][2].
Huyện Bắc Trà My cũ sau đó đầu tư hơn 7 tỷ đồng xây dựng Bia di tích Chiến thắng Đồn Xã Đốc tại thôn 1, xã Trà Đốc trên diện tích khoảng 2.700 m², nơi có nhà bia tưởng niệm các chiến sĩ hy sinh trong trận đánh [2][3]. Công trình khánh thành vào dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Đảng bộ huyện Trà My (28/10/2019) [2]. Khu vực xã Trà Đốc và vùng lân cận ngày nay còn gắn với lòng hồ thủy điện Sông Tranh 2 và quần thể di tích Nước Oa ở xã Trà Tân [2].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn: xã Trà Đốc, xã Trà Tân, xã Tiên Phước
- Di tích và căn cứ liên quan: Khu di tích Nước Oa, chiến thắng Tiên Phước – Phước Lâm, Chu Lai
- Cộng đồng và công trình trong vùng: người Ca Dong, thủy điện Sông Tranh 2
Điều còn chưa rõ
- Phiên hiệu lữ đoàn của Tiểu đoàn 1/46 quân Mỹ: trong cùng bài báo năm 2021 trên Báo Đà Nẵng, đoạn đầu ghi Tiểu đoàn 1/46 thuộc Lữ đoàn 196, nhưng đoạn sau lại ghi thuộc Lữ đoàn 198 của Sư đoàn Americal [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số thương vong của Tiểu đoàn đặc công 409 và lực lượng địa phương trong trận đánh đêm 27/3/1971 không được các nguồn nêu cụ thể, dù nguồn có nhắc tới nhà bia tưởng niệm những chiến sĩ hy sinh [3] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Anh Quân, “Đà Nẵng: Kỷ niệm 55 năm Chiến thắng Đồn Xã Đốc”, Báo Nhân Dân, 26/3/2026, https://nhandan.vn/da-nang-ky-niem-55-nam-chien-thang-don-xa-doc-post950961.html, truy cập 23/10/2026.
- Trần Thị Phượng, “Chiến thắng Đồn Xã Đốc – 50 năm lịch sử hào hùng”, Báo Đà Nẵng, 27/3/2021, https://baodanang.vn/chien-thang-don-xa-doc-50-nam-lich-su-hao-hung-3035191.html, truy cập 23/10/2026.
- Diễm Lệ – Thúy Vân, “Chiến thắng Đồn xã Đốc trong ký ức người lính đặc công năm xưa”, Báo Đà Nẵng, 27/3/2026, https://baodanang.vn/chien-thang-don-xa-doc-trong-ky-uc-nguoi-linh-dac-cong-nam-xua-3329717.html, truy cập 23/10/2026.
