Sông Phú Lộc, theo các bài báo địa phương còn được gọi là sông Thanh Khê, là dòng sông nhỏ bắt nguồn từ vùng Khánh Sơn rồi đổ ra vịnh Đà Nẵng [1][3]. Trong lịch sử, cửa sông từng là tuyến đường thủy đón thuyền bè từ biển vào đất liền khi chưa có đường qua đèo Hải Vân [2]. Đây cũng là nơi thi sĩ Cao Bá Quát xuôi thuyền trước chuyến vượt biển sang Đông Nam Á vào cuối năm 1843 [1].
Dòng chảy từ Khánh Sơn ra biển
Theo Báo Nhân Dân, sông Phú Lộc bắt nguồn từ thôn Khánh Sơn (trước 7/2025 thuộc phường Hòa Khánh Nam, quận Liên Chiểu; nay thuộc phường Hòa Khánh), chảy qua phường Hòa Minh cũ rồi đổ ra vịnh Đà Nẵng [3]. Báo Đà Nẵng mô tả dòng sông bắt nguồn từ đồi núi Khánh Sơn, chảy quanh co giữa những cồn cát Hòa Khánh, Hòa Minh, Phú Lộc rồi mới ra đến biển [1]. Tại cửa sông đổ ra vịnh Đà Nẵng, dòng nước thu hẹp lại thành một lạch nhỏ chảy giữa đôi bờ cát trắng trước khi hòa vào biển [1]. Nơi cửa sông này là nơi ngư dân neo đậu thuyền thúng và ghe nhỏ sau những chuyến đi biển [3].
Tuyến đường thủy cổ và giai thoại Cao Bá Quát
Theo Báo Đà Nẵng, thời xưa khi chưa có đường bộ qua đèo Hải Vân, việc di chuyển từ Huế vào Đà Nẵng chủ yếu đi bằng đường biển [2]. Khách đi thuyền khi đó có hai ngả vào đất liền: một ngả vào cửa Thanh Bình theo lạch lên bến trước đình Thạc Gián, ngả còn lại đi vào cửa sông Phú Lộc, qua vùng Quán Cơm rồi đến Thanh Lộc Đán [2]. Địa danh Quán Cơm xưa là nơi có quán cơm cho khách bộ hành vãng lai, nay nằm trong khuôn viên Trường Đại học Thể dục – Thể thao Đà Nẵng [2].
Báo chí ghi nhận thời xưa dòng nước nơi đây rất trong xanh [1][2]. Theo bài báo, tương truyền khi danh sĩ Cao Bá Quát qua đây đã ngợi khen cảnh sắc và giải thích tên gọi Thanh Khê nghĩa là khe nước xanh, cho rằng vùng đất này đặc biệt vì có dòng khe xanh ngay sát mé biển [2]. Vào tháng 12/1843, triều đình Huế cử hai phái đoàn đi công cán một số nước Đông Nam Á; Cao Bá Quát nhận lệnh đi dương trình hiệu lực phục vụ quân thứ theo đoàn của Đào Trí Phú và Trần Phú Dĩnh đến vùng Giang Lưu Ba (Indonesia) [1]. Trước ngày xuống tàu Phấn Bằng để vượt biển, ông đã có những ngày đi thuyền trên sông và sáng tác bài thơ chữ Hán “Chu hành há Thanh Khê nhân cố nhân ký biệt tòng du chư đệ tử” (Thuyền xuôi Thanh Khê, nhân có người quen gửi lời từ biệt các học trò) [1]. Sau đó, ông viết tiếp bài thơ thứ hai “Phái vãng dương trình chu hành phó Đà Nẵng tẩu bút lưu biệt thân thức” trước khi nhổ neo, rồi đến tháng 7/1844 mới hoàn thành chuyến đi trở về nước sau hơn 5 tháng lênh đênh [1]. Khu vực bến sông này nay thuộc địa bàn phường Thanh Khê, nơi còn lưu giữ nhiều di tích như chùa làng Thanh Khê.
Sức ép môi trường và các phương án cải tạo
Trong quá trình đô thị hóa, sông Phú Lộc chịu sức ép ô nhiễm do tiếp nhận nước thải sinh hoạt và sản xuất [3]. Báo Nhân Dân cho biết dòng sông tiếp nhận nước từ các hệ thống kênh nhánh B12, B18, B24, khu vực Yên Thế – Bắc Sơn, mương Khe Cạn, cùng nước rỉ từ bãi rác Khánh Sơn và các cơ sở y tế trên địa bàn quận Thanh Khê cũ [3]. Vào năm 2015, ước tính mỗi ngày có khoảng 5.000 m3 nước thải từ nhiều nguồn đổ dồn vào dòng sông [3].
Để khắc phục tình trạng này, cuối năm 2009 thành phố Đà Nẵng đã triển khai công trình cải tạo môi trường sông Phú Lộc với tổng vốn 110 tỷ đồng và 301.500 USD từ nguồn vốn ODA của Ngân hàng Thế giới cùng vốn đối ứng địa phương [3]. Công trình đã nạo vét dòng sông, gia cố bờ kè hai bên, mở đường giao thông ven bờ và thi công hệ thống chiếu sáng [3]. Tuy nhiên, công nghệ xử lý kỵ khí tại Trạm xử lý nước thải Phú Lộc thời điểm đó chưa xử lý dứt điểm mùi hôi [3]. Đến đầu tháng 5/2015, ô nhiễm nặng dẫn đến hiện tượng cá chết và người dân ở phường Thanh Khê Tây cũ từng tự ý đổ đất đá ngăn miệng cống xả thải [3]. Thành phố sau đó phê duyệt dự án cải tạo kênh thoát nước giai đoạn 2015 – 2016 với kinh phí gần 126 tỷ đồng, dự kiến đóng 142 cọc nhồi và xây sàn bê tông cốt thép trên mặt kênh để làm sân thể thao, bãi đỗ xe và đường dạo [3]. Dù vậy, phương án đổ sàn bê tông đậy mặt sông đã gặp phải phản biện của các chuyên gia và nhà khoa học vì làm cản trở quá trình tự làm sạch tự nhiên của dòng nước [3].
Tra cứu liên quan
- Sông ngòi Đà Nẵng: sông Hàn
- Địa phương liên quan: phường Thanh Khê, phường Hòa Khánh
- Di tích và địa danh lân cận: đình Thạc Gián, chùa làng Thanh Khê, tên gọi Thanh Khê, đèo Hải Vân
Điều còn chưa rõ
- Chiều dài toàn tuyến và diện tích lưu vực sông Phú Lộc không được các bài báo nêu chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Kết quả thực hiện dự án phủ sàn bê tông mặt sông sau cuộc họp phản biện năm 2015 chưa được nói rõ ở các nguồn đã dẫn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Câu chuyện truyền khẩu về lời nhận xét của Cao Bá Quát đối với tên gọi Thanh Khê chỉ được ghi lại theo lời kể dân gian trong bài báo năm 2009 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Đi trên cát biển Thanh Khê nhớ Chu Thần”, 14/2/2021, https://baodanang.vn/di-tren-cat-bien-thanh-khe-nho-chu-than-3233218.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Làng trọng sĩ”, 12/7/2009, https://baodanang.vn/lang-trong-si-3226352.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Nhân Dân, “Xử lý ô nhiễm môi trường sông Phú Lộc”, 22/8/2015, https://nhandan.vn/xu-ly-o-nhiem-moi-truong-song-phu-loc-post240753.html, truy cập 23/10/2026.
