Giữa thế kỷ 17, nhà Minh sụp đổ, và nhiều người Hoa trung thành với triều cũ vượt biển sang Hội An [1]. Chúa Nguyễn Phúc Lan cho họ nhập tịch Đại Việt và lập một làng riêng trong khoảng 1645–1653: làng Minh Hương [2]. Cái tên ấy còn sống trong phố cổ hôm nay qua những công trình họ dựng.
Ai là người Minh Hương
Các nhà nghiên cứu chia người Hoa ở Hội An làm hai bộ phận. Người Minh Hương là những người được chúa Nguyễn cho nhập tịch Đại Việt và lập làng riêng; những người không nhập tịch, người Việt gọi là khách trú, lập năm bang theo quê gốc [2]. Theo nghiên cứu của Dương Văn Huy, nhiều người Hoa và quan lại nhà Minh chạy sang Hội An khi Trung Hoa loạn lạc, và lập nên Minh Hương xã ở thương cảng này [1].
Chúa Nguyễn Phúc Lan cũng là chồng của Đoàn Quý Phi.
Hai chữ “Hương”
Người Minh Hương ban đầu viết tên mình là 明香, hiểu là những người giữ hương hỏa cho nhà Minh. Năm 1827, tức năm Minh Mạng thứ tám, triều Nguyễn đổi chữ “hương” 香 (hương thơm) thành chữ “hương” 鄉 (làng) cho các xã Minh Hương ở mọi địa phương [1][3]. Hai chữ đồng âm, nên tên đọc vẫn thế, nhưng nghĩa đã khác: từ “hương hỏa nhà Minh” thành “làng của người Minh”. Một bài nghiên cứu cho rằng việc này nhằm giữ hòa hiếu với nhà Thanh [3].
Từ đó, theo Dương Văn Huy, người của một làng Minh Hương gồm cả đàn ông người Hoa lấy vợ Việt và con cháu họ [1].
Những gì người Minh Hương dựng
- Miếu Quan Công ở 24 Trần Phú, do người làng Minh Hương xây dựng [2].
- Đền Thiên Hậu của làng, Hải Bình cung, nay không còn. *Đại Nam nhất thống chí* chép đền Thiên Phi ở xã Minh Hương là nơi hương khói sầm uất của khách buôn; năm 1825 vua Minh Mạng thưởng cho đền 100 lạng bạc [2]. Xem Thiên Hậu ở Hội An.
Điều còn chưa rõ
- Ranh giới của làng Minh Hương xưa trong phố cổ hôm nay.
- Hải Bình cung nằm ở đâu và mất đi khi nào.
- Tụy Tiên đường, nơi thờ tiền hiền của làng, thường được nhắc tới; chúng tôi chưa có nguồn đã mở để viết.
Ít người biết
- Hai lễ lớn nhất của người Hoa ở Hội An, vía Quan Thánh và vía Thiên Hậu, đều gắn với công trình của người Minh Hương hoặc năm bang. Xem lễ vía Quan Thánh.
Nguồn tham khảo
- Dương Văn Huy, “The Formation, Institutional Structure and Integration of the Minh Hương Community (Minh Hương xã) in Hội An from the Mid-17th to the Mid-19th Centuries”, Vietnam Social Sciences, số 3/2025 (trang tóm tắt), https://vjol.info.vn/VSS/vi/article/view/123100, truy cập 11/10/2026.
- Võ Thị Ánh Tuyết, Đào Vĩnh Hợp, “Miếu và hội quán của người Hoa trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cư dân Hội An (Quảng Nam) xưa và nay”, Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 3(4), tr. 182–190, https://stdjssh.scienceandtechnology.com.vn/index.php/stdjssh/article/download/529/909, truy cập 11/10/2026.
- Trịnh Thị Lệ Hà, “The Minh Huong community in the Cho Lon area (17th–19th century)”, TNU Journal of Science and Technology, 230(11), 2025, tr. 288–298, https://vjol.info.vn/tnu/article/download/131260/107764/, truy cập 11/10/2026.