Nhà thờ Tiền hiền làng La Qua, dân gian quen gọi là Nhà thờ 12 tộc, tọa lạc tại làng Bồng Lai, xã Điện Minh cũ (trước 7/2025: xã Điện Minh, thị xã Điện Bàn), nay thuộc phường Điện Bàn [1][2]. Đây là nơi thờ phụng các bậc tiền nhân có công khai khẩn đất đai và chiêu dân lập ấp [2]. Ngày 30/12/2020, công trình được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh [1][2].
Lịch sử hình thành và những ghi chép về niên đại
Về thời điểm khởi dựng, các nguồn tư liệu có sự khác nhau về mốc thời gian [1][2]. Theo bài viết của tác giả Quỳnh Như trên Báo Quảng Nam năm 2021, nhà thờ tiền hiền làng La Qua được xây dựng dưới thời vua Gia Long vào khoảng đầu thế kỷ 19 trên khuôn viên rộng 3.078 m² [2]. Trong khi đó, bài viết của tác giả Lý Đợi trên Báo Đà Nẵng năm 2026 nhận định nhà thờ có hơn một thế kỷ hiện diện và từng trải qua 6 lần trùng tu làm thay đổi vị trí lẫn kiến trúc [1].
Tác giả Lý Đợi dẫn lời ông Nguyễn Nho Cần (trưởng nhà thờ làng La Qua) cho biết nhà thờ dựng bằng tre lá lần đầu năm nào không nhớ rõ, chỉ biết được khởi làm sau khi khánh thành miếu Thành hoàng La Qua [1]. Miếu Thành hoàng vốn được xây dựng từ trước khi vua Gia Long lên ngôi năm 1802, tọa lạc ở khu vực giáp ranh với thị trấn Vĩnh Điện cũ [1]. Để liên tưởng, tác giả nhắc mốc năm 1832, khi vua Minh Mạng cho dời dinh trấn Thanh Chiêm về làng La Qua, đổi thành thành tỉnh Quảng Nam ở La Qua [1].
Không gian kiến trúc và các đợt trùng tu
Khuôn viên nhà thờ xưa rộng hơn 3.000 m² [1]. Suốt thế kỷ 20, công trình nằm ở dải đất giáp ranh giữa làng La Qua và làng Bồng Lai sau khi chia tách làng, nhìn ra cánh đồng lúa và ao hồ, tiếp giáp lũy tre và miếu Thành hoàng cũ trước khi ngôi miếu cũ bị dỡ bỏ vào thập niên 1980 [1].
Kiến trúc tổng thể của di tích gồm ba hạng mục riêng biệt: cổng tam quan, bình phong và tiền đường [2]. Trong số 6 lần trùng tu của nhà thờ, đợt đại trùng tu vào năm 1957 đã xây mới cả ba hạng mục trên, với sự đóng góp công sức của nhiều bậc cao niên như các ông Cửu Phán, Xã Năm, Đỗ Lý, Xã Ái, Phó Tá, Cửu Tải và Án Quằng [1].
Tên gọi 12 tộc và sự gắn kết các dòng họ
Nhà thờ là nơi thờ tự ngũ vị tiền hiền – hậu hiền cùng 22 vị thủy tổ của 22 dòng tộc [2]. Dân gian quen gọi là Nhà thờ 12 tộc vì từ năm 1908 nơi đây thờ 12 vị tiền hiền của 12 dòng họ đầu tiên [1]. Đến năm 1946, số lượng tăng lên 17 tộc, và từ năm 2018 đưa vào bài vị thờ 22 tộc [1]. Năm 2023, khi khánh thành miếu Thành hoàng La Qua tại vị trí mới, biển hiệu miếu ghi danh 17 tộc; 5 tộc còn lại chưa được ghi danh do không có phần mộ tiền hiền tại đất La Qua [1].
Một trường hợp đặc biệt được ghi nhận tại nhà thờ là tộc Trần Huỳnh [1]. Thủy tổ dòng họ này vốn mang họ Huỳnh, là tướng lĩnh thời Tây Sơn tại Tam Quang, Bình Định cũ; sau biến cố thời Gia Long, một người đã lánh nạn về đất La Qua đổi sang họ Trần Huỳnh [1]. Theo tác giả, có lẽ nhờ công đức với địa phương, trong đó có việc xây dựng nhiều công trình công cộng, mà dòng họ Trần Huỳnh được làng đặc cách cho xây mộ tương đương mộ tiền hiền (từ đời ông Trần Đệ, sau là con trai Trần Huỳnh Sách, tức ông Nghè Học) và được đặt bài vị thờ tại nhà thờ từ năm 1946 ở thứ tự thứ 14 [1]. Về sau, hai ngôi mộ này được di dời vào đầu thập niên 2000 do ưu tiên đất nông nghiệp và mở đường; vị trí mộ ông Nghè Học nay ở gần cầu chui trên đường xuống Hội An [1].
Xếp hạng di tích
Ngày 30/12/2020, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam ban hành quyết định xếp hạng Nhà thờ Tiền hiền làng La Qua là di tích lịch sử cấp tỉnh cùng 6 di tích khác [1][2]. Ngày 27/3/2021, chính quyền địa phương tổ chức lễ đón nhận bằng di tích với sự tham dự của đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch [2].
Tra cứu liên quan
- Công trình lân cận: thành tỉnh Quảng Nam ở La Qua, dinh trấn Thanh Chiêm
- Đô thị di sản lân cận: Phố cổ Hội An
- Đơn vị hành chính: phường Điện Bàn
Điều còn chưa rõ
- Sự khác biệt về niên đại khởi dựng giữa hai bài báo: nguồn năm 2021 ghi xây dựng thời Gia Long vào đầu thế kỷ 19, trong khi nguồn năm 2026 nhận định hơn một thế kỷ hiện diện [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Ngày và số quyết định cụ thể của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam vào ngày 30/12/2020 xếp hạng di tích; các nguồn đã dẫn chỉ ghi ngày 30/12/2020 mà không nêu số quyết định [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh sách đầy đủ tên của 5 dòng họ trong số 22 tộc chưa có tên trên biển hiệu năm 2023 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Lý Đợi, “Nhà thờ 12 tộc trong tâm thức người La Qua”, Báo Đà Nẵng, 04/04/2026, https://baodanang.vn/nha-tho-12-toc-trong-tam-thuc-nguoi-la-qua-3330909.html, truy cập 23/10/2026.
- Quỳnh Như, “Đón Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh Nhà thờ chư vị tiền hiền làng La Qua”, Báo Quảng Nam, 27/03/2021, https://baodanang.vn/don-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-cap-tinh-nha-tho-chu-vi-tien-hien-lang-la-qua-3027255.html, truy cập 23/10/2026.