Tháng 8/2009, một xã đảo chừng ba nghìn dân bắt đầu vận động bỏ túi ni lông [1][5]. Mười năm sau, lượng túi ni lông dùng trên đảo giảm 85–90% [1].
Xã đảo ấy là Tân Hiệp, tức Cù Lao Chàm: một cụm đảo phủ rừng ngoài khơi Cửa Đại, ba tháng trước đó vừa được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới.
Bảy hay tám hòn đảo
Phần lớn bài viết ghi Cù Lao Chàm có tám đảo [2][5]. Khi công bố thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, báo chí lại liệt kê bảy đảo chính: Hòn Lao, Hòn Cụ, Hòn Khô, Hòn Lá, Hòn Dài, Hòn Mồ và Hòn Tai [4]. Chênh lệch có lẽ nằm ở cách đếm các hòn nhỏ; bài này ghi cả hai.
Hòn Lao là đảo lớn nhất, khoảng 1.147 ha, và là nơi gần như toàn bộ dân xã sinh sống [4]. Xã có ba thôn Bãi Làng, Bãi Ông và Bãi Hương, với 596 hộ, 2.429 người [2].
Khoảng cách tới đất liền thường được ghi là 15 km [2][6]; một bài báo năm 2009 ghi cụm đảo cách Hội An khoảng 19 km về phía đông [5]. Hai con số có thể đo từ hai điểm khác nhau.
Từ khu bảo tồn biển đến khu dự trữ sinh quyển
Theo báo Pháp Luật Việt Nam, Cù Lao Chàm trở thành khu bảo tồn biển năm 2004, là khu thứ hai của cả nước sau Hòn Mun ở Khánh Hòa [5].
Ngày 26/5/2009, tại kỳ họp thứ 21 ở Jeju, Hàn Quốc, Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) của UNESCO công nhận Cù Lao Chàm là khu dự trữ sinh quyển thế giới, cùng đợt với Mũi Cà Mau [5].
Khu dự trữ sinh quyển rộng hơn cụm đảo rất nhiều. Theo UNESCO, tổng diện tích là 33.475 ha, gồm 6.341 ha đất liền và 26.777 ha mặt biển, có hai vùng lõi là cụm đảo Cù Lao Chàm và phố cổ Hội An, với 95.227 người sống trong phạm vi khu [3].
Ngày 21/2/2025, tỉnh Quảng Nam công bố thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm rộng 23.530 ha, hình thành trên nền khu bảo tồn biển cũ và bảo vệ thêm rừng tự nhiên trên các đảo [4].
Dưới nước và trên rừng
UNESCO ghi nhận 947 loài sinh vật ở vùng biển quanh các đảo, trong đó có 178 loài cá, 134 loài san hô, 144 loài thân mềm và 122 loài rong biển [3]. Số liệu công bố lúc được công nhận năm 2009 hơi khác: 165 ha rạn san hô với khoảng 188 loài, và chừng 500 ha rong, cỏ biển [5].
Trên các đảo, đã xác định được hơn 624 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó 365 loài được ghi nhận là cây thuốc và 52 loài quý hiếm thuộc diện ưu tiên bảo tồn [4].
Đảo không túi ni lông
Cuộc vận động “Giảm thiểu và tiến đến không sử dụng túi ni lông” được phát động tại xã Tân Hiệp tháng 8/2009. Năm 2010, xã lập tổ kiểm tra liên ngành; việc mang túi ni lông ra đảo bị cấm, hộ kinh doanh vi phạm bị phạt tiền, hộ dân vi phạm bị phê bình công khai [1].
Tháng 5/2018, đảo phát động “Nói không với ống hút nhựa”; tháng 5/2019 là “Nói không với sản phẩm nhựa dùng một lần” [1]. Đến năm 2026, báo Nhân Dân ghi nhận người dân và chính quyền vẫn duy trì mô hình này [2].
Xã đảo sau sáp nhập
Khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Tân Hiệp là một trong hai xã đảo được giữ nguyên, như bài Đà Nẵng sau sáp nhập đã ghi. Cụm đảo từng thuộc Hội An nay là một xã của thành phố Đà Nẵng.
Năm 2025, xã đón hơn 278.000 lượt khách, trong đó hơn 96.000 lượt khách quốc tế, nhưng chỉ hơn 7.800 lượt khách ở lại qua đêm. Mùa cao điểm, lượng khách trong ngày gấp đôi số dân [2].
Ít người biết
- Hồ sơ Cù Lao Chàm bị hoãn trong ngày họp 25/5/2009 vì cần giải trình thêm, rồi được thông qua ngay hôm sau [5].
- Trước khi có du lịch, hơn 90% người dân trên đảo sống bằng nghề biển [2].
- Phố cổ Hội An trên đất liền cũng là một vùng lõi của khu dự trữ sinh quyển mang tên Cù Lao Chàm [3].
Đến tận nơi
Ra đảo chủ yếu bằng đường biển, các tuyến tàu xuất phát từ khu vực Cửa Đại [6]. Lặn ngắm san hô chỉ được phép ở những khu vực quy định, và quy mô lưu trú trên đảo bị giới hạn [6].
Hãy mang túi dùng nhiều lần: túi ni lông không được đưa ra đảo [1]. Chuyến đi phụ thuộc nhiều vào thời tiết và mùa biển [2], nên cần xem lịch tàu trước khi lên đường.
Nguồn tham khảo
- Báo Văn Hóa, “10 năm tiến đến không sử dụng túi ni lông tại Cù Lao Chàm – Hội An”, https://baovanhoa.vn/moi-truong-khi-hau/10-nam-tien-den-khong-su-dung-tui-ni-long-tai-cu-lao-chamhoi-an-42748.html, truy cập 10/10/2026.
- Nhân Dân, “Đà Nẵng: Sinh kế bền vững ở Cù Lao Chàm”, 5/8/2026, https://nhandan.vn/ocop/da-nang-sinh-ke-ben-vung-o-cu-lao-cham-post979783.html, truy cập 10/10/2026.
- UNESCO, Man and the Biosphere Programme, “Cu Lao Cham – Hoi An Biosphere Reserve”, https://www.unesco.org/en/mab/cu-lao-cham-hoi, truy cập 10/10/2026.
- Nông nghiệp và Môi trường, “Công bố thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm”, 22/2/2025, https://nongnghiepmoitruong.vn/cong-bo-thanh-lap-khu-bao-ton-thien-nhien-cu-lao-cham-d422141.html, truy cập 10/10/2026.
- Pháp Luật Việt Nam, “Cù Lao Chàm và Mũi Cà Mau chính thức được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới”, 26/5/2009, https://baophapluat.vn/cu-lao-cham-va-mui-ca-mau-chinh-thuc-duoc-unesco-cong-nhan-la-khu-du-tru-sinh-quyen-the-gioi-post54751.html, truy cập 10/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “Cù Lao Chàm”, https://tuoitre.vn/cu-lao-cham-20260204110048463.htm, truy cập 10/10/2026.
