Người Chăm rời vùng này đã nhiều thế kỷ, nhưng một số giếng họ để lại vẫn có người kéo nước. Ở làng Nam Ô, nước giếng Lăng vẫn được dùng, nhất là trong các dịp cúng tế [1].
Nhận ra giếng Chăm
Theo các nhà khảo cổ, giếng Chăm có hình tròn, hình vuông, hoặc trên tròn dưới vuông, thành xây bằng gạch hoặc đá hình “vành khăn”. Dưới đáy luôn lót gỗ lim hoặc đá ghép thành khung vuông. Nước trong, ngọt và có cả trong mùa khô [2].
Nam Ô
Làng Nam Ô dưới chân đèo Hải Vân có nhiều giếng vuông, nước trong quanh năm, cùng gạch Chăm vương vãi trong làng [3]. Bảo tàng Đà Nẵng cho biết làng còn ít nhất bốn giếng cổ: giếng Đình, Thành Cung, Cồn Trò và giếng Lăng; giếng Lăng, cạnh dinh Cô Hồn, được Bảo tàng trùng tu, theo bài báo năm 2022, để người dân tiếp tục dùng [1]. Một người làng kể ngày trước có tám giếng, nay còn bốn; giếng vuông có đáy lót gỗ [4].
Vì sao Nam Ô nhiều giếng Chăm như vậy, các nguồn chỉ đưa ra cách giải thích: làng là nơi người Chăm sinh sống, và người Việt đến sau dùng tiếp nước giếng của họ [3][4]. Đó là suy luận, chưa phải kết luận khảo cổ.
Trong thành phố
Theo khảo sát của Bảo tàng Đà Nẵng, ngoài Nam Ô còn các giếng [1]:
| Giếng | Vị trí (tên trước 7/2025) |
|---|---|
| Giếng Bộng | đường Trưng Nữ Vương, phường Bình Hiên, quận Hải Châu; lớn nhất trong các giếng Chăm ở Đà Nẵng |
| Giếng Hời | góc sân miếu Bà, trong khu Nghĩa trủng Hòa Vang, phường Khuê Trung, quận Cẩm Lệ |
| Giếng Đình | gần lăng cá Ông, phường Hòa Hiệp Nam, quận Liên Chiểu |
| Giếng Thành Trạm | phường Hòa Hiệp Nam, quận Liên Chiểu |
| Giếng Hóa Ô (giếng Bà Bang) | trong vườn một gia đình, phường Hòa Hiệp Nam, quận Liên Chiểu |
Phường Khuê Trung nay thuộc phường Cẩm Lệ; phường Hòa Hiệp Nam nay thuộc phường Hải Vân.
Hội An và Cù Lao Chàm
Giếng Chăm còn rải rác ở Thanh Hà, Cẩm Hà, Minh An, Tân Hiệp và khu Trung Phường. Đáng kể nhất là giếng đá Trà Quế, giếng Bá Lễ và giếng Xóm Cấm [2]. Giếng Bá Lễ miệng gần vuông, khoảng 132 × 138 cm, sâu khoảng 4 m; giếng Trà Quế miệng vuông 155 × 155 cm, cũng sâu khoảng 4 m [2]. Bài riêng: giếng cổ Hội An.
Giếng Xóm Cấm trên Cù Lao Chàm nằm cách cầu tàu Bãi Làng khoảng 200 m. Giếng thành tròn, nền vuông, mỗi góc có một trụ; miệng rộng 118 cm, sâu 4,5 m, đáy lót gỗ lim [2]. Từ thời Champa, thuyền buôn ghé đảo lấy nước ngọt cho chặng đi tiếp, và có thể đã lấy ở những giếng như thế này [2]. Năm 1989, các nhà khảo cổ ghi nhận trên đảo có một giếng vuông lớn bằng gạch, đáy lót gỗ, vẫn được dân dùng [2].
Tra cứu liên quan
- Người Chăm trên đất này: Champa trên đất Đà Nẵng
- Làng có nhiều giếng: làng Nam Ô, giếng cổ Hội An
- Cù Lao Chàm: khu dự trữ sinh quyển
Điều còn chưa rõ
- Niên đại của từng giếng; phần lớn chưa được khai quật hay định niên đại [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Phường Bình Hiên cũ nay thuộc phường mới nào [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Có giếng nào trong danh sách đã được xếp hạng di tích hay chưa [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Văn Hóa, “Bảo tồn và phát huy giá trị các giếng cổ”, 9/5/2022, https://baovanhoa.vn/di-san/bao-ton-va-phat-huy-gia-tri-cac-gieng-co-38971.html, truy cập 19/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di tích Hội An, “Lý lịch di tích giếng Xóm Cấm”, đăng trên trang Di sản Hội An, https://hoianheritage.danang.gov.vn/uploads/download/gieng-xom-cam.pdf, truy cập 19/10/2026.
- Báo Pháp Luật Việt Nam, “Thăng trầm dấu tích Nam Ô”, 1/4/2018, https://baophapluat.vn/thang-tram-dau-tich-nam-o-post273078.html, truy cập 19/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “‘Sử gia’ của làng Nam Ô”, 1/6/2021, https://tuoitre.vn/su-gia-cua-lang-nam-o-20210529152831873.htm, truy cập 19/10/2026.