Trước tháng 7/2025, nói tới Champa ở Đà Nẵng, người ta nghĩ đến một bảo tàng và nền tháp ở Phong Lệ. Sau khi Quảng Nam hợp nhất vào thành phố [1], trong địa giới Đà Nẵng có thêm thánh địa Mỹ Sơn, hai kinh đô cũ và ba cụm tháp còn đứng. Bài này là bản đồ chữ để đi vào các bài riêng.
Thánh địa và kinh đô
- Thánh địa Mỹ Sơn: người Chăm xây đền ở đây từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 13; hồ sơ di sản ghi nhận 71 công trình [2]. Cách đi: đi Mỹ Sơn.
- Trà Kiệu: dấu tích Simhapura, “thành phố Sư tử”, kinh đô buổi đầu [3].
- Phật viện Đồng Dương: dựng năm 875 dưới thời Indravarman II [4]. Từ năm 879, đây là kinh đô của vương triều Indrapura [5].
Những ngọn tháp còn đứng
Ba cụm tháp ở phía nam thành phố, mỗi cụm có bài riêng: tháp Khương Mỹ, tháp Chiên Đàn và tháp Bằng An. Từ năm 2026, ba nơi này cùng Mỹ Sơn có mức phí tham quan do HĐND thành phố quy định [6].
Ngay trong thành phố cũ, di tích Chăm Phong Lệ giữ nền của ít nhất ba ngôi tháp [7]. Ở làng Nam Ô còn những giếng vuông mà dân làng tin là của người Chăm [8]; xem thêm giếng cổ ở Hội An.
Hiện vật
Bảo tàng Điêu khắc Chăm mở cửa năm 1919 [9]. Một số hiện vật có bài riêng:
- Tượng Bồ tát Tara từ Đồng Dương.
- Phù điêu Shiva múa Phong Lệ.
- Phù điêu Uma Chánh Lộ và hiện vật Tháp Mẫm, hai nhóm đến từ ngoài địa bàn.
Danh sách đầy đủ ở bài bảo vật quốc gia ở Đà Nẵng.
Người đi tìm
Những người Pháp gom tượng, vẽ tháp và đào Trà Kiệu: Camille Paris, Charles Lemire, Henri Parmentier và Jean-Yves Claeys.
Champa và Đại Việt
Vùng đất chuyển sang Đại Việt qua mấy mốc: châu Ô, châu Lý năm 1306 cùng công chúa Huyền Trân, lộ Thăng Hoa năm 1402 và năm 1471. Xếp theo thời gian ở dòng thời gian Đà Nẵng. Tên gọi Đà Nẵng cũng được nhiều người cho là có gốc Chăm; xem tên gọi Đà Nẵng.
Điều còn chưa rõ
Bài này không thêm dữ kiện mới, chỉ dẫn đường tới các bài đã có. Số di tích Champa trong địa giới mới của thành phố là bao nhiêu, kể cả những phế tích chưa có bài, chúng tôi chưa có bản kiểm kê để dẫn.
Nguồn tham khảo
- Quốc hội, Nghị quyết 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, 2025, https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Bo-may-hanh-chinh/Nghi-quyet-202-2025-QH15-660927.aspx, truy cập 12/10/2026.
- UNESCO, hồ sơ đề cử “My Son Sanctuary” (số 949), 1999, https://webarchive.unesco.org/web/20190616101747/http://whc.unesco.org/uploads/nominations/949.pdf, truy cập 12/10/2026.
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng: Phòng trưng bày Trà Kiệu”, https://danangfantasticity.com/bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang/phong-trung-bay-tra-kieu, truy cập 12/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “Phật viện Đồng Dương được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt”, 7/12/2019, https://tuoitre.vn/phat-vien-dong-duong-duoc-cong-nhan-la-di-tich-quoc-gia-dac-biet-20191207100915078.htm, truy cập 12/10/2026.
- Lịch sử Việt Nam, tập 2, chương XII “Vương quốc Champa thế kỷ X–XIV” (bản số hóa của Thư viện tỉnh Quảng Ngãi), https://thuvientinh.quangngai.gov.vn/wp-content/uploads/2020/12/620-699.pdf, truy cập 12/10/2026.
- Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, “Quy định mức thu 10.000 – 40.000 đồng/lượt tham quan tại Hội An, Mỹ Sơn và các tháp cổ” (Nghị quyết 02/2026/NQ-HĐND), 13/2/2026, https://danang.gov.vn/vi/w/quy-dinh-muc-thu-10000-40000-dong-luot-tham-quan-tai-hoi-an-my-son-va-cac-thap-co, truy cập 12/10/2026.
- Nhân Dân, “Di chỉ khảo cổ Chăm Phong Lệ thành Di tích cấp thành phố”, 23/2/2021, https://nhandan.vn/di-chi-khao-co-cham-phong-le-thanh-di-tich-cap-thanh-pho-post636320.html, truy cập 12/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “‘Sử gia’ của làng Nam Ô”, 29/5/2021, https://tuoitre.vn/su-gia-cua-lang-nam-o-20210529152831873.htm, truy cập 12/10/2026.
- Dương Hưng Minh, “Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng trước các thách thức mới của phát triển bền vững”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ – Đại học Đà Nẵng, tập 21, số 11.1, 2023, từ tr. 5, https://jst-ud.vn/jst-ud/article/download/8849/6034/18724, truy cập 12/10/2026.