Ngày 8/6/1994, một bảo tàng nhỏ mở cửa ở số 149 Trần Phú, Hội An. Nó ra đời từ một dự án khai quật mộ chum do Toyota Foundation của Nhật Bản tài trợ trong các năm 1993–1995 [1]. Hiện vật trong đó kể về những người sống ở vùng này từ rất lâu trước khi có phố cổ.
Trưng bày gì
Bộ sưu tập thuộc về cư dân văn hóa Sa Huỳnh, sống cách nay khoảng 2.000 năm, những người được coi là chủ nhân của cảng thị sơ khai ở Hội An và từng giao lưu với Đông Nam Á, Nam Ấn Độ và Trung Hoa [1][2]. Số hiện vật được ghi không đều: gần 1.000 trong bản tin năm 2016, 946 hoặc 971 trong bài giới thiệu năm 2015 của chính đơn vị quản lý [1][2].
Theo bài giới thiệu ấy, điểm mạnh của bảo tàng là hiện vật nào cũng có địa chỉ khảo cổ rõ ràng, kèm tài liệu và ảnh chụp vị trí của nó trong lòng đất. Qua đó người xem biết thêm về tục chôn cất, quan niệm sống chết và thẩm mỹ của người xưa [2].
Bảo tàng còn trưng bày một số hiện vật từ di chỉ Bãi Ông trên Cù Lao Chàm, bằng chứng rằng hơn 3.000 năm trước đã có người sống trên đảo [1][2].
Hiện vật đến từ đâu
Từ tháng 7/1989, các di tích thời tiền sử và sơ sử ở Hội An lần lượt được phát hiện. Bài giới thiệu kể tên các khu mộ táng Bãi Ông, Hậu Xá I, Hậu Xá II, An Bang, Xuân Lâm và các nơi cư trú như Đồng Nà, Trảng Sỏi, Thanh Chiếm [2]. Riêng hai khu mộ [2]:
- An Bang: cách trung tâm Hội An 4 km về phía tây, thám sát tháng 7/1989, khai quật 26 m² tháng 4/1995, tìm thấy 18 chum mộ.
- Hậu Xá II: cách phố cổ khoảng 3 km về phía tây, phát hiện tháng 7/1989, thám sát năm 1993 và 1994 trên 43 m², có 19 chum mộ.
Các di tích nằm trên những cồn cát và bàu nước ven dòng chảy cổ. Phần lớn thuộc giai đoạn Sa Huỳnh muộn, cách nay khoảng 2.000 năm, khi cư dân đã trồng lúa nước, rèn sắt, dệt vải và làm đồ trang sức [2]. Chuyện khai quật kể ở bài Sa Huỳnh ở Hội An; di tích lớn hơn ở Điện Bàn là Lai Nghi.
Lần nâng cấp năm 2016
Sau hơn hai mươi năm, khí hậu nóng ẩm làm hiện vật xuống cấp, nhất là đồ sắt. Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An cho phục chế hiện vật, bổ sung tư liệu và phương tiện nghe nhìn, đổi cách trưng bày. Bảo tàng mở lại chiều 2/12/2016 [1].
Đi xem
Bảo tàng nằm trên đường Trần Phú, gần Chùa Cầu. Đây là một trong các bảo tàng ở Hội An. Cách mua vé tham quan các điểm trong phố cổ xem ở bài kinh nghiệm đi phố cổ Hội An.
Điều còn chưa rõ
Giờ mở cửa hiện nay, lịch sử ngôi nhà số 149 Trần Phú trước năm 1994, và cách bố trí các tầng trưng bày chưa có nguồn đã mở. Nghị quyết 02/2026/NQ-HĐND của thành phố có đặt mức phí 20.000 đồng cho một “Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh – Chămpa” [3]; chúng tôi chưa xác định được đó có phải bảo tàng ở 149 Trần Phú hay không.
Nguồn tham khảo
- Lê Thị Tuấn, “Khánh thành nâng cấp Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh Hội An – Số 149 – Trần Phú”, Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, 13/12/2016, https://hoianheritage.net/vi/news/Tin-tuc-su-kien/khanh-thanh-nang-cap-bao-tang-van-hoa-sa-huynh-hoi-an-so-149-tran-phu-647.html, truy cập 12/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh ở Hội An”, 16/3/2015, https://hoianheritage.net/vi/baotang/Van-hoa-Sa-Huynh/BAO-TANG-VAN-HOA-SA-HUYNH-O-HOI-AN-35.html, truy cập 12/10/2026.
- Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, “Quy định mức thu 10.000 – 40.000 đồng/lượt tham quan tại Hội An, Mỹ Sơn và các tháp cổ” (Nghị quyết 02/2026/NQ-HĐND), 13/2/2026, https://danang.gov.vn/vi/w/quy-dinh-muc-thu-10000-40000-dong-luot-tham-quan-tai-hoi-an-my-son-va-cac-thap-co, truy cập 12/10/2026.