Di chỉ khảo cổ Lạc Câu nằm tại thôn Lạc Câu, thuộc địa bàn xã Bình Dương cũ của huyện Thăng Bình (nay là xã Thăng An, thành phố Đà Nẵng) [1][2]. Địa điểm này được phát hiện lần đầu vào năm 2021 và trải qua cuộc khai quật khảo cổ quy mô vào năm 2025 [1][2]. Đây là khu mộ táng thuộc nền văn hóa Sa Huỳnh với gần 4.000 hiện vật tùy táng phản ánh sự phát triển thương mại sơ khai ở vùng cửa sông ven biển [1].
Quá trình phát hiện và các đợt khai quật
Trước năm 2021, khu vực Thăng Bình được xem là một khoảng trống trên bản đồ nghiên cứu văn hóa Sa Huỳnh [1]. Năm 2021, ông Trần Văn Bảy trong lúc làm vườn tại thôn Lạc Câu đã tình cờ phát hiện một ngôi mộ chum cổ [1][2]. Vị trí phát hiện nằm trên khu đất vườn cách bờ sông Trường Giang khoảng 200 m về phía nam và cách chợ Lạc Câu chừng 3 km về hướng tây bắc [2]. Sau khi tiếp nhận thông tin, Bảo tàng Quảng Nam đã tiến hành xử lý ngôi mộ chum đầu tiên (ký hiệu M1) [1][2].
Ngôi mộ chum M1 có hình trụ với nắp hình nón cụt, miệng chum có các cặp lỗ đối xứng phổ biến trong giai đoạn phát triển của văn hóa Sa Huỳnh, được đặt trực tiếp trên nền đất cát [2]. Bên trong và xung quanh chum chứa công cụ sắt, đồ đồng kiểu dáng phương Bắc và hơn 1.100 món đồ trang sức bằng vàng, đá quý và thủy tinh [1].
Ngày 6/5/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1264/QĐ-BVHTTDL cho phép Ban Quản lý Di tích và Bảo tàng Quảng Nam tiến hành thăm dò và khai quật khảo cổ tại Lạc Câu từ ngày 9 đến 31/5/2025 [2]. Tổng diện tích thực hiện là 80 m², trong đó diện tích thăm dò gồm 5 hố (từ TD1 đến TD5) rộng 20 m² và diện tích khai quật gồm 3 hố (từ H1 đến H3) rộng 60 m² [2]. Cuộc nghiên cứu thực địa do TS. Hà Thị Sương cùng đoàn khảo cổ thực hiện vào tháng 6/2025 đã làm phát lộ thêm nhiều cứ liệu quan trọng [1].
Ba hình thức mai táng tại di chỉ
Kết quả nghiên cứu năm 2025 cho thấy tại Lạc Câu tồn tại đồng thời ba phương thức mai táng khác nhau trên cùng một phạm vi không gian hẹp [1]:
Thứ nhất là mộ chum có nhiều đồ tùy táng (mộ M1) với lượng hiện vật phong phú gồm kim loại quý và đá quý [1].
Thứ hai là một mộ chum lớn khác (ký hiệu 25LC.H1) có kích thước và hình dáng tương tự mộ M1 nhưng bên trong hoàn toàn trống rỗng, không có bất kỳ di cốt hay đồ tùy táng nào [1].
Thứ ba là khu mộ huyệt đất không sử dụng quan tài chum lớn tại hố 25LC.H4 [1]. Tại đây, đồ tùy táng được chôn trực tiếp xuống đất cát và xếp thành sáu cụm dày đặc gồm các lớp bát gốm xếp ngay ngắn, những chiếc nồi úp vào nhau, công cụ sắt cùng hàng nghìn món đồ trang sức [1]. Theo TS. Hà Thị Sương, sự cùng tồn tại của ba hình thức mai táng này phản ánh sự phân tầng xã hội hoặc sự cùng hiện diện của nhiều nhóm thị tộc với phong tục khác nhau tại khu nghĩa địa [1].
Hiện vật khảo cổ và giao thương cổ đại
Tổng hợp sau hai đợt nghiên cứu, di chỉ Lạc Câu đã cung cấp bộ sưu tập với gần 4.000 hiện vật [1]. Đồ trang sức chiếm số lượng áp đảo với hơn 3.800 hạt chuỗi và trang sức các loại, nổi bật là các hạt chuỗi bằng vàng chế tác tinh xảo, hàng trăm hạt đá mã não đỏ cam, đá thạch anh tím và thạch anh pha lê có nguồn gốc từ Ấn Độ hoặc các trung tâm chế tác ở Đông Nam Á, cùng chuỗi thủy tinh mạ vàng [1]. Khuyên tai ba mấu bằng đá nephrite và khuyên tai vành khăn đặc trưng của văn hóa Sa Huỳnh cũng được ghi nhận, bên cạnh những hiện vật thể hiện sự giao lưu với văn hóa Đông Sơn [1].
Về đồ kim loại, các nhà khảo cổ thu thập số lượng lớn công cụ và vũ khí sắt như dao, rựa, rìu [1]. Trong đó, một chiếc rìu còn in dấu nan đan thực vật và một con dao còn bảo tồn nguyên vẹn chuôi gỗ, tạo nguồn mẫu vật phục vụ giám định niên đại tuyệt đối bằng phương pháp Carbon-14 trong tương lai [1]. Bên cạnh đó còn có các đồ đựng bằng đồng như bát và thau mang kiểu dáng Trung Quốc, dọi xe chỉ bằng đất nung và dấu vết sợi dệt trên kim loại [1].
Theo các bài báo công bố năm 2025, niên đại của di chỉ Lạc Câu được xác định trong khoảng từ thế kỷ 3 – 2 trước Công nguyên đến thế kỷ 1 sau Công nguyên [1]. Với vị trí gần nơi hội lưu của sông Trường Giang và sông Thu Bồn trước khi đổ ra biển, Lạc Câu được giới nghiên cứu đánh giá từng là một trung tâm trao đổi hàng hóa ven biển thời kỳ sơ sử [1][2].
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hành chính: xã Thăng An
- Địa lý sông ngòi: sông Trường Giang, sông Thu Bồn
- Di tích cùng địa bàn: căn cứ lõm Bàu Bính
- Bảng đối chiếu hành chính: quận huyện cũ thuộc phường xã nào, bảng tra phường xã Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Kết quả phân tích thành phần hợp kim và niên đại tuyệt đối C14 của chuôi dao gỗ và vết đan thực vật chưa được công bố cụ thể trong các tài liệu năm 2025 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Vị trí khu dân cư sinh sống và các xưởng chế tác thủ công của cư dân Sa Huỳnh cổ tại Lạc Câu vẫn chưa được xác định qua hai đợt khai quật ban đầu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Sa Huỳnh giàu có dưới lòng đất Lạc Câu”, 13/07/2025, https://baodanang.vn/sa-huynh-giau-co-duoi-long-dat-lac-cau-3265624.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Văn Hóa, “Khai quật khảo cổ tại Lạc Câu sẽ mở ra nhiều kỳ vọng”, 12/05/2025, https://baovanhoa.vn/van-hoa/khai-quat-khao-co-tai-lac-cau-se-mo-ra-nhieu-ky-vong-134099.html, truy cập 23/10/2026.
