Căn cứ Ao Lầy – Kỳ Thịnh từng là một căn cứ quan trọng của lực lượng cách mạng huyện Bắc Tam Kỳ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ [1][2]. Khu vực này nằm trên địa bàn xã Kỳ Thịnh cũ, sau là các khối phố Tam Cẩm và Cẩm Thịnh thuộc thị trấn Phú Thịnh (huyện Phú Ninh cũ), nay thuộc xã Chiên Đàn, thành phố Đà Nẵng [1][2]. Năm 2014, căn cứ Ao Lầy được UBND tỉnh Quảng Nam cũ xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh [1].
Nguồn gốc tên gọi và vị trí địa lý
Theo bài báo trên Báo Đà Nẵng năm 2013, tên gọi Ao Lầy bắt nguồn từ đặc điểm tự nhiên ban đầu là một cánh đồng sình lầy, ở giữa có một chiếc ao rộng chừng 100 m² không bao giờ cạn nước [2]. Trong chiến tranh, khu vực này thường xuyên diễn ra giao tranh và quân đội đối phương nhiều lần bị sa lầy tại đây nên địa danh Ao Lầy dần trở nên phổ biến [2].
Khu căn cứ nằm cách tỉnh lỵ Quảng Tín thời Việt Nam Cộng hòa hơn 5 km theo đường chim bay [1][2]. Theo lời ông Trần Nhật Cân, nguyên Xã đội trưởng xã Kỳ Thịnh, diện tích khu vực khi đó chưa đầy 3 km² với khoảng 600 nhân khẩu [1]. Vị trí này đóng vai trò nối liền vùng đông với các căn cứ phía tây của Tỉnh ủy và Khu ủy, đồng thời là bàn đạp tiến vào vùng ven thị xã Tam Kỳ [2]. Ngày 29/11/2013, Huyện ủy Phú Ninh cũ từng tổ chức hội thảo khoa học về các sự kiện và ý nghĩa lịch sử của căn cứ Ao Lầy – Kỳ Thịnh giai đoạn 1963 – 1975 [2].
Hệ thống địa đạo và công sự ven suối La Ngà
Để đối phó với phi pháo và các cuộc càn quét của quân Mỹ cùng quân đội Việt Nam Cộng hòa, lực lượng địa phương đã tổ chức đào đắp hệ thống hầm hào chiến đấu dày đặc [1][2]. Năm 1966, lực lượng cách mạng đào tuyến địa đạo Ao Lầy tại khu vực đồi Quân Y [2]. Tuyến địa đạo này dài gần 1 km, nằm sâu 3,5 m dưới lòng đất, bề rộng hơn 1 m, có 3 cửa hầm ra vào cùng 1 hầm cảnh giới [2]. Tuyến này kết nối với địa đạo Gò Dẫn Tam Thái (trong đó có địa đạo Gò Nông) qua hệ thống giao thông hào chằng chịt [2].
Bên cạnh đó, từ khu trung tâm căn cứ còn có đường ngầm ăn thông ra bờ suối La Ngà [1]. Dọc bờ suối, nhiều hầm bí mật được bố trí ẩn giấu giữa các lũy tre, có những miệng hầm được thiết kế chìm dưới mặt nước để lực lượng chiến đấu trú ẩn hoặc rút lui an toàn khi bị bao vây [1][2].
Cửa khẩu mậu dịch và các đợt giao tranh
Ngoài vai trò căn cứ quân sự, Ao Lầy còn là cửa khẩu mậu dịch và nơi họp chợ kháng chiến của cả huyện Bắc Tam Kỳ [1][2]. Tại đây diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa thiết yếu như gạo, muối, mắm, thuốc men giữa người dân vùng giải phóng và người dân từ vùng do đối phương kiểm soát [2]. Thông qua hoạt động chợ, lực lượng cách mạng vừa thu mua lương thực tiếp tế cho các khu căn cứ, vừa tuyên truyền đến người thân của binh sĩ phía đối phương [1][2].
Từ sau năm 1965, Ao Lầy trở thành điểm giao tranh thường xuyên, bài báo năm 2026 gọi nơi đây là “vùng đất lửa” [1]. Quân đội đối phương bố trí nhiều đồn bốt xung quanh và triển khai xe tăng, hỏa lực pháo binh cùng chất độc hóa học nhằm khống chế căn cứ [2]. Giữa tháng 4/1972, Tiểu đoàn 70 do Lê Hải Lý chỉ huy phối hợp cùng du kích địa phương đã tập kích đồn Gò Ví ở phía tây nam Ao Lầy; theo bài báo, trận đánh làm thiệt mạng 16 binh lính đối phương và lực lượng tấn công làm chủ cứ điểm [2]. Sau đó, Tiểu đoàn 70 tiếp tục nổ súng đánh chiếm đồn Ông Quy bằng hỏa lực DK 82, súng máy 12 ly 8 và mìn thổi để mở đường tiến công [2].
Theo bài báo năm 2026, trong giai đoạn 1965 – 1975 lực lượng du kích địa phương đã phối hợp cùng bộ đội chủ lực tham gia hàng trăm trận đánh lớn nhỏ tại vùng đất này [1]. Năm 1976, Đội du kích xã Kỳ Thịnh được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân [1].
Tra cứu liên quan
- Địa đạo tại huyện Phú Ninh cũ: địa đạo Gò Dẫn Tam Thái
- Địa bàn hành chính: xã Chiên Đàn, xã Phú Ninh, thành phố Tam Kỳ
Điều còn chưa rõ
- Tình trạng hiện vật và mức độ bảo tồn của hệ thống địa đạo đồi Quân Y cũng như hầm ngầm ven suối La Ngà ở thời điểm hiện tại [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tọa độ chính xác của vị trí đặt bia di tích lịch sử căn cứ Ao Lầy tại các khối phố Tam Cẩm và Cẩm Thịnh [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số liệu thương vong chi tiết của các bên qua các giai đoạn giao tranh ngoài hai trận đồn Gò Ví và đồn Ông Quy [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Ký ức vùng đất lửa Ao Lầy”, 29/04/2026, https://baodanang.vn/ky-uc-vung-dat-lua-ao-lay-3334647.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Kỳ tích Ao Lầy”, 07/12/2013, https://baodanang.vn/ky-tich-ao-lay-3120342.html, truy cập 23/10/2026.
