Trận Đồng Dương diễn ra trong hai ngày 8 và 9/12/1965 tại địa bàn xã Bình Định Bắc cũ, nay thuộc xã Đồng Dương (trước 7/2025: huyện Thăng Bình) [1][2][3]. Đây là trận then chốt thuộc chiến dịch Hiệp Đức – Đồng Dương vào mùa đông năm 1965 do Bộ Tư lệnh Quân khu 5 chỉ đạo [1][2][3]. Cùng với trận Núi Thành vào tháng 5/1965 (xem thêm Chiến thắng Núi Thành 1965), sự kiện này nằm trong chuỗi xung đột quân sự lớn trên địa bàn Quảng Nam cũ trong năm đầu quân viễn chinh Mỹ tham chiến trực tiếp [1][2].
Bối cảnh và ý đồ chiến dịch
Theo Báo Quân đội nhân dân và Báo Đà Nẵng, sau khi Mỹ đưa quân chiến đấu vào miền Nam năm 1965, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 phát động chiến dịch Đông Xuân 1965 – 1966 và mở đợt tiến công Hiệp Đức – Đồng Dương theo phương thức đánh điểm diệt viện [1][2]. Lực lượng Quân giải phóng gồm Sư đoàn 2 (đơn vị mới thành lập trước đó 1 tháng) phối hợp cùng lực lượng địa phương hoạt động ở khu vực tiếp giáp các huyện cũ gồm Hiệp Đức, Quế Sơn, Tiên Phước, Thăng Bình và Tam Kỳ [1][2]. Căn cứ chỉ huy của khu vực thời kỳ này gắn liền với vùng rừng núi phía tây (như Khu căn cứ Phước Trà hay khu di tích Nước Oa) [2].
Trận mở màn diễn ra vào ngày 17/11/1965 khi các tiểu đoàn 40, 60, 90 của Sư đoàn 2 tiến công làm chủ chi khu quận lỵ Hiệp Đức trên trục đường 16 sau 2 giờ giao tranh [1][2]. Tiếp đó, Quân giải phóng siết chặt vòng vây đồn Việt An trong 12 ngày và uy hiếp các quận lỵ lân cận nhằm kéo viện binh đối phương xuất kích [1][2][3]. Ngày 6/12/1965, phía đối phương tổ chức một chiến đoàn gồm Tiểu đoàn 11 biệt động quân, ba tiểu đoàn bộ binh thuộc Trung đoàn 5 và Trung đoàn 6 do Trung tá Phạm Việt Hùng chỉ huy hành quân theo hướng Hà Lam lên Việt An trên đường 16 trong cuộc hành quân mang tên “liên kết 118” [1][3]. Ngày 7/12/1965, chỉ huy chiến dịch phía Quân giải phóng quyết định bố trí trận địa tập kích trên tuyến đường này [1][3].
Diễn biến hai ngày 8 và 9/12/1965
Trưa ngày 8/12/1965, khi đoàn quân đối phương di chuyển trên đường 16 đến địa bàn xã Bình Định Bắc và chuẩn bị chiếm đồi ông Phơi ở thôn Đồng Dương, Tiểu đoàn 70 nhận lệnh phối hợp cùng du kích nổ súng vào ba cánh quân từ phía bắc đường 16 [1]. Hỏa lực cối 82 ly bắn phá khu vực đồi ông Phơi; sau khoảng 1 đến 2 giờ giao chiến, Tiểu đoàn 11 biệt động quân bị tổn thất nặng nề, phần còn lại co cụm về phía đông cầu ông Triệu thuộc thôn Đồng Dương lúc 17 giờ [1][2].
Đêm 8/12 sang rạng sáng 9/12/1965, Bộ chỉ huy chiến dịch chuyển đổi phương án sang tập kích đêm, điều động toàn bộ Trung đoàn 1 (Trung đoàn Ba Gia) cùng Đại đội ĐKZ 75 mm, với sự hỗ trợ của Tiểu đoàn 70 và du kích [1][2]. Đợt tấn công đồng loạt bắt đầu lúc 5 giờ sáng ngày 9/12/1965, và đến khoảng 6 giờ 15 phút thì Quân giải phóng làm chủ trận địa tại Đồng Dương [1][2]. Theo Báo Quân đội nhân dân, trận đánh đã xóa sổ hai tiểu đoàn bộ binh, hai đại đội biệt kích và ban chỉ huy hành quân thuộc Trung đoàn 5 đối phương [2]. Sau diễn biến này, quân Mỹ đổ thêm lực lượng tham chiến vào các thôn phụ cận để ứng cứu, dẫn tới các đợt phục kích tiếp theo tại chợ Cẩm Khê vào ngày 18/12/1965 trước khi chiến dịch khép lại [1][2].
Hoạt động của lực lượng địa phương và hệ thống công sự
Theo các báo cáo tại hội thảo năm 2014, lực lượng du kích xã Bình Định Bắc dưới sự chỉ huy của Xã đội trưởng Trà Tấn Hoằng đã tham gia dẫn đường, trực tiếp đánh vào sở chỉ huy đối phương và ngăn chặn đường tiếp viện ở đồi Bá Điển [1][3]. Xã Bình Định cũ đã xây dựng một hệ thống công sự với 1.500 hầm trú ẩn, 7.000 mét giao thông hào, hàng trăm hầm bí mật và 2.500 công sự chiến đấu liên hoàn phục vụ việc che giấu bộ đội và cứu thương [3]. Bài báo năm 2015 nêu trong trận đánh du kích Nguyễn Tấn Chung đã dùng súng bộ binh bắn rơi một máy bay đối phương [1]. Địa bàn Đồng Dương cũng là nơi tọa lạc phế tích kiến trúc Champa (xem Phật viện Đồng Dương).
Tra cứu liên quan
- Địa bàn chiến trường: xã Đồng Dương, Phật viện Đồng Dương
- Các trận đánh và căn cứ cùng thời kỳ: Chiến thắng Núi Thành 1965, Khu căn cứ Phước Trà, khu di tích Nước Oa
Điều còn chưa rõ
- Về địa giới hành chính: Nguồn báo ghi trận đánh xảy ra ở xã Bình Định Bắc, nay thuộc xã Đồng Dương; tuy nhiên bước chuyển hành chính cụ thể từ xã Bình Định Bắc sang xã Bình Định trước khi hợp nhất thành xã Đồng Dương chưa được văn bản hóa đầy đủ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm kết thúc toàn bộ chiến dịch: Báo Đà Nẵng ghi chiến dịch Hiệp Đức – Đồng Dương diễn ra từ 16/11/1965 đến 9/12/1965, trong khi Báo Quân đội nhân dân ghi thời gian chiến dịch kéo dài từ 17/11 đến 19/12/1965 với các đợt giao tranh tiếp diễn cùng quân Mỹ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số lượng máy bay trực thăng bị bắn rơi trong trận 8 – 9/12/1965: Báo Đà Nẵng ngày 8/12/2015 nêu bắn rơi 6 trực thăng, nhưng bài báo của chính tác giả này vào ngày 26/11/2014 lại ghi bắn rơi 4 trực thăng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số liệu thương vong của lực lượng tham chiến phía Quân giải phóng không được các bài báo công bố cụ thể trong các tài liệu dẫn dụng [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Vang vọng chiến thắng Đồng Dương”, 08/12/2015, https://baodanang.vn/vang-vong-chien-thang-dong-duong-3107486.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Quân đội nhân dân, “Phát triển nghệ thuật đánh điểm, diệt viện”, 15/11/2015, https://www.qdnd.vn/quoc-phong-an-ninh/xay-dung-quan-doi/phat-trien-nghe-thuat-danh-diem-diet-vien-257886, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Chiến thắng Đồng Dương: Bài học lịch sử quý giá”, 26/11/2014, https://baodanang.vn/chien-thang-dong-duong-bai-hoc-lich-su-quy-gia-3114035.html, truy cập 23/10/2026.