Chợ Thu Bồn là khu chợ dân sinh ven sông tại làng Thu Bồn (trước 7/2025: xã Duy Tân, huyện Duy Xuyên), nay thuộc xã Thu Bồn, nằm cách lăng thờ gắn với lễ hội Bà Thu Bồn chưa tới một cây số về phía đông [1]. Ngôi chợ này từng là trung tâm gom hàng và đón thuyền bè buôn bán qua lại trên dòng sông Thu Bồn [1]. Sau nhiều đợt di dời do thiên tai và chiến sự, chợ được xây mới hoàn toàn và đưa vào hoạt động từ giữa năm 2020 [1].
Chuyện kể về nguồn gốc quán vải
Về lịch sử hình thành chợ, các thế hệ cao niên trong làng truyền lại câu chuyện về ông Phạm Tự Điện làm nghề buôn vải vào thế kỷ 18 [1]. Mỗi ngày từ sáng sớm, ông gánh vải đi bán rong khắp các nơi đến tối mịt mới về [1]. Đường đi thời đó hẹp và rậm rạp, thưa thớt người qua lại nên có lần ông bị kẻ cướp chặn đường lấy hết tiền bạc buôn bán [1].
Do không có ruộng đất canh tác, ông Điện đến tấu trình lý trưởng làng Thu Bồn để xin mở một quán nhỏ bán vải bên vệ đường cái ở cuối làng [1]. Thời gian đầu, quán vải vắng người mua vì dân cư quanh vùng vốn quen đợi tiếng rao rong của ông [1]. Về sau, người tìm đến mua vải đông dần; một số phụ nữ địa phương cũng mang cau chuối, gà vịt tới ngồi bán quanh quán để có tiền mua mắm, hình thành bãi chợ họp ngoài trời không có mái che [1]. Do những ngày mưa bão không thể họp chợ, lý trưởng đã cho dựng các dãy chòi tranh ở bãi đất trống gần đó cho người bán hàng [1].
Trung tâm trung chuyển hàng hóa đường thủy
Khi người buôn bán tập trung ngày càng đông, làng cử người cai quản chợ [1]. Người đầu tiên đảm nhiệm chức việc này mang họ Đặng, truyền qua năm đời cho đến ông Đặng Cư [1]. Khi quân Pháp tiến hành đánh chiếm làng Thu Bồn, các dãy chòi tranh bị thiêu hủy [1]. Nhiều trận lụt lớn sau đó tiếp tục làm sạt lở phần lớn diện tích nền chợ cũ, khiến ông bá hộ Bùi Khái, người giàu có trong làng, tự xuất tiền mua đất của địa chủ để làm lại chợ mới [1]. Khu chợ mới gồm hai dãy lều tranh tre đối diện nhau, khoảng trống ở giữa làm chỗ trú trọ cho người bán hàng và phía sau dựng một ngôi miếu Bà [1].
Tại chợ từng có các dịch vụ buôn bán gắn bó lâu năm như quán mì cá tràu của ông Hòe có nơi trọ qua đêm cho khách buôn lỡ đường, tiệm thuốc bắc của thầy Khách Phước người Hoa và quán chè xanh của ông Ba Dịch [1]. Ngay trước chợ là bến sông thường xuyên có 30 – 40 ghe thuyền của dân vạn chài cập bến bán cá [1]. Các thuyền buôn từ Hội An, Bàn Thạch, Gia Cốc giong buồm ngược dòng lên, gặp các ghe chở hàng từ mạn Tý, Sé, Dùi Chiêng, Trung Phước xuôi xuống [1]. Thêm vào đó, các chuyến xe vận tải đường bộ từ Hội An và Nam Phước đưa hàng lên, biến chợ Thu Bồn thành đầu mối tập trung và phân phối hàng hóa của vùng nông thôn thượng nguồn sông Thu [1].
Thăng trầm thời chiến và các lần dời đổi
Ngôi chợ này cũng trải qua các biến động lịch sử trên địa bàn [1]. Năm 1930, quân Pháp bắt giữ ông Trần Diện, cán bộ cách mạng huyện Quế Sơn, rồi dẫn giải về chợ Thu Bồn giam giữ tạm thời [1]. Dưới thời Nguyễn, vua Bảo Đại từng đi thuyền theo dòng sông Thu lên thăm chợ; sự kiện này khiến bến sông trước chợ được gọi là bến Giá Ngự [1].
Khi chiến tranh lan tới, chợ phải dời chuyển vào khu vực gò kiệt của ông trùm Quỳ [1]. Ở vị trí mới, các tiểu thương bán hàng xén chỉ họp chợ vào ban đêm với những ngọn đèn dầu, đèn ly và đèn gió [1]. Đến năm 1964, chợ giải tán do chiến tranh [1]. Trong những năm chợ không hoạt động, người dân làng Thu Bồn vẫn bám đất sản xuất, tiếp tế cho cán bộ du kích và theo dõi tình hình hoạt động của quân đối phương [1].
Sau ngày đất nước thống nhất, chợ Thu Bồn được mở lại cạnh trục đường cái cũ [1]. Tuy nhiên, chợ không còn vai trò đầu mối như trước do phía bờ bắc đối diện có chợ Phú Thuận phong phú hàng hóa hơn, đồng thời hệ thống cầu đường liên vùng dần thay thế tuyến đò ngang trên sông [1]. Đến giữa năm 2020, một công trình chợ Thu Bồn mới được xây dựng hoàn chỉnh và đưa vào khai thác [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: chợ Nồi Rang ở Duy Nghĩa.
- Đơn vị hành chính: xã Thu Bồn
- Dòng sông và bến nước: sông Thu Bồn
- Lễ hội truyền thống: lễ hội Bà Thu Bồn
- Tuyến buôn bán đường thủy liên quan: Hội An, chợ Phường Đông
Điều còn chưa rõ
- Năm cụ thể ông Phạm Tự Điện mở quán bán vải ở thế kỷ 18; nguồn chỉ ghi lại dạng chuyện kể truyền khẩu [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm chính xác bá hộ Bùi Khái mua đất dựng lại chợ mới sau đợt thiên tai sạt lở [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Năm cụ thể vua Bảo Đại đi thuyền ngự lên thăm chợ Thu Bồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Diện tích mặt bằng và quy mô sạp hàng cụ thể của công trình chợ xây mới năm 2020 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Nổi chìm chợ Thu Bồn”, 22/11/2020, https://baodanang.vn/noi-chim-cho-thu-bon-3232997.html, truy cập 23/10/2026.
