Trang cuối cuốn nhật ký đề ngày 27/4/1971 và dừng ở câu: “10 giờ, 2 chiếc phản lực đến thả bom và bắn đạn 20 ly, sau đó quân bộ kéo sang” [1][2]. Người viết là Chu Cẩm Phong, tên thật Trần Tiến, người Hội An [3][4]. Cuốn sổ ấy về sau qua tay các sĩ quan quân đội Sài Gòn rồi mới đến được với giới văn nghệ, và được in thành sách “Nhật ký chiến tranh” [1][3].
Từ Minh An ra Bắc rồi trở lại
Trần Tiến sinh ngày 12/8/1941 ở Hội An [3]. VietnamPlus ghi nơi sinh cụ thể là phường Minh An [4]; phường này nay thuộc phường Hội An. Năm 1954, ông theo cha ra Bắc tập kết và học phổ thông ở Hải Phòng [3].
Năm 1960, ông vào Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Sinh viên Việt Nam và được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam năm 1963 [3]. Ông tốt nghiệp loại xuất sắc năm 1964 [3][4]. Theo hai nguồn, ông được chọn đi đào tạo ở nước ngoài nhưng xin về Nam chiến đấu [3][4].
Ở chiến trường Khu 5
Ông bắt đầu làm phóng viên thông tấn tại Mặt trận Quảng – Đà, sau đó làm phóng viên, biên tập viên Tạp chí Văn nghệ giải phóng Trung Trung Bộ (Khu 5) và Bí thư Chi bộ Tiểu ban Văn nghệ Ban Tuyên huấn Khu 5 [3].
Báo Quân đội nhân dân kể lại lời bạn bè: khi làm Bí thư chi bộ, ông phân công anh em trong cơ quan làm rẫy, lấy rau, làm nhà, và tháo chiếc nhẫn mẹ cho để cơ quan bán lấy tiền mua dụng cụ lao động [3]. Việc đi gùi gạo, muối lên căn cứ được nguồn này mô tả là công việc nguy hiểm nhất lúc ấy [3].
Nhật ký bắt đầu ngày 11/7/1967 bằng câu “Ở đây đã gần đồng bằng – nói đúng ra là gần trung châu – tiếng đại bác dưới Tư Nghĩa, Sơn Tịnh vọng đến ì ầm…” [2]. Những trang được báo chí trích kể chuyện tổ văn sửa bản thảo, con lợn của cơ quan chết vì “say sắn”, hay chuyến đi dọc sông Nước Mỹ qua ruộng bậc thang, nói chuyện bằng tiếng Kà Dong [1][2].
Những ngày cuối tháng 4/1971
Theo Báo Thanh Niên và Báo Nhân Dân, Chu Cẩm Phong gấp nhật ký ở một địa hình gần bờ sông Thu Bồn thuộc Duy Xuyên rồi cầm súng chuẩn bị chiến đấu; ba ngày sau ông hy sinh khi hầm bị phát hiện [1][2].
Báo Quân đội nhân dân ghi ngày hy sinh là 1/5/1971, tại Duy Xuyên [3]. Theo nguồn này, quân đối phương đi càn, phát hiện hầm bí mật, ném lựu đạn xuống và gọi hàng; ông cùng 7 người đi cùng có 5 khẩu AK, 2 súng ngắn và lựu đạn, đưa súng ra miệng hầm chống trả [3]. Hiện mộ ông ở nghĩa trang liệt sĩ Hội An [1].
Cuốn nhật ký đi qua “phía bên kia”
Hai bài báo năm 2005 và 2017 kể cùng một câu chuyện: một sĩ quan tác chiến quân đội Sài Gòn lấy cuốn nhật ký bên thi hài ông; một sĩ quan Phòng Chiến tranh chính trị Sư đoàn 3 cất giữ nó bốn năm, bao bìa mới và vẽ lên bìa một cái cây mọc thẳng dưới mặt trời [1][2]. Ngày Đà Nẵng giải phóng, người cựu sĩ quan ấy trao cuốn sổ cho một đồng đội văn nghệ của Chu Cẩm Phong [2]; Báo Thanh Niên nêu tên người nhận là nhà thơ Bùi Minh Quốc [1].
Báo Quân đội nhân dân kể khác: người sĩ quan nhặt được cuốn sổ giấy pơ-luya đưa cho bạn là Hoàng Đình Hiếu; ông Hiếu bao bìa, vẽ cây dưới mặt trời, rồi sau này trao lại cho các nhà văn [3]. Nguồn này không nhắc Sư đoàn 3 hay Bùi Minh Quốc.
In sách và ghi nhận
Theo Báo Nhân Dân và Báo Thanh Niên, nhật ký được viết trong gần bốn năm và sau hòa bình hơn 20 năm mới được in [1][2]. Báo Nhân Dân năm 2005 cho biết Hội Nhà văn Việt Nam đã trao tặng thưởng cho tác phẩm “cách đây mấy năm” [2]. Năm 2011, nhân lễ kỷ niệm 40 năm ngày mất tổ chức ở Hà Nội, Nhà xuất bản Hội Nhà văn in “Nhật ký chiến tranh” với đầy đủ các phần ghi chép [4]. Báo Thanh Niên ghi phần nhật ký chiếm hơn 600 trang trong “Chu Cẩm Phong tuyển tập” dày 839 trang [1].
Ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật năm 2007 và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2010 [3]. Năm 2005, Đà Nẵng đặt tên Chu Cẩm Phong cho một con đường [3].
Tra cứu liên quan
- Quê: phường Hội An, sông Thu Bồn
- Nhà văn cùng chiến trường Khu 5: Phan Tứ
- Danh sách: danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Ngày hy sinh: Báo Quân đội nhân dân ghi 1/5/1971 [3]; Báo Thanh Niên và Báo Nhân Dân chỉ viết “ba ngày sau” trang nhật ký cuối ngày 27/4/1971 [1][2]. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Người trao cuốn nhật ký: nhà thơ Bùi Minh Quốc nhận từ cựu sĩ quan Sư đoàn 3 (Báo Thanh Niên) [1], hay ông Hoàng Đình Hiếu trao lại cho các nhà văn (Báo Quân đội nhân dân) [3]; chưa rõ hai lời kể có nói về cùng một người hay không. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Nơi hy sinh mới xác định ở mức huyện Duy Xuyên cũ, gần sông Thu Bồn; chưa rõ nay thuộc xã nào. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Vị trí con đường Chu Cẩm Phong ở Đà Nẵng: nguồn không ghi. [CẦN KIỂM CHỨNG]
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Thanh Niên, Thanh Thảo, “Về Hội An, nhớ ‘nhật ký Chu Cẩm Phong'”, 26/01/2017, https://thanhnien.vn/ve-hoi-an-nho-nhat-ky-chu-cam-phong-185624545.htm, truy cập 05/11/2026.
- Báo Nhân Dân, “Một tác phẩm văn học kỳ lạ”, 27/04/2005, https://nhandan.vn/mot-tac-pham-van-hoc-ky-la-post524940.html, truy cập 05/11/2026.
- Báo Quân đội nhân dân, Sự kiện và Nhân chứng, “Số phận ‘Nhật ký chiến tranh'”, https://sknc.qdnd.vn/van-hoc-su-kien/so-phan-nhat-ky-chien-tranh-503899, truy cập 05/11/2026.
- VietnamPlus, “40 năm ngày mất của tác giả ‘Nhật ký chiến tranh'”, 12/05/2011, https://www.vietnamplus.vn/40-nam-ngay-mat-cua-tac-gia-nhat-ky-chien-tranh-post91698.vnp, truy cập 05/11/2026.