Tượng thần Shiva Mỹ Sơn C1 là pho tượng sa thạch tìm thấy trong tháp C1 ở Mỹ Sơn năm 1903 [1][4]. Tượng mang ký hiệu BTC 26 ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng [1] và được công nhận bảo vật quốc gia theo Quyết định số 73/QĐ-TTg ngày 18/1/2024 [2].
Phát hiện và hiện trạng
Khi được tìm thấy tại tháp C1 năm 1903, pho tượng đã không còn nguyên vẹn: đầu, hai cánh tay đưa ra phía trước và đôi chân từ đầu gối trở xuống bị gãy [1][4]. Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng, đầu và đôi cẳng chân nay được gắn lại bằng xi măng, còn hai cánh tay đã gãy mất [4].
Các nguồn ghi niên đại không giống nhau. Trang giới thiệu hiện vật của cổng thông tin du lịch Đà Nẵng ghi thế kỷ VII – VIII [1]. Báo Văn hóa khi đưa tin về quyết định công nhận, cùng Tuổi Trẻ và Sài Gòn Giải Phóng, ghi thế kỷ VIII [2][3][4].
Shiva khất thực hay Thần – Vua
Theo Henri Parmentier, đây là hình ảnh khất thực của thần Shiva; ông căn cứ vào hình dáng, trang phục và nhất là hai cánh tay đưa ra phía trước của pho tượng [1][4].
Cổng thông tin du lịch Đà Nẵng nêu một giả thuyết khác: vì Champa có tục thờ Thần – Vua, pho tượng có thể là chân dung Thần – Vua được thờ ở Mỹ Sơn [1]. Cũng theo nguồn này, đó là loại tác phẩm rất hiếm trong điêu khắc Chăm, xuất hiện vào cuối thế kỷ VIII, đầu thế kỷ IX [1].
Lỗ tai và bộ trang sức vàng tháp C7
Đầu thế kỷ XX, các nhà khảo cổ Pháp tìm thấy một bộ đồ trang sức bằng vàng nặng 1,5 kg trong tháp C7, gần tháp C1 nơi đặt pho tượng [1]. Tai tượng có đục lỗ, có thể để đeo trang sức; theo nguồn, chi tiết này không thấy ở các tác phẩm khác cùng chủ đề [1]. Từ đó, nguồn cho rằng bộ trang sức có thể đã được dùng để trang sức cho thần khi tế lễ [1].
Công nhận bảo vật quốc gia
Quyết định số 73/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký ngày 18/1/2024 công nhận 29 bảo vật quốc gia đợt 12 (năm 2023); Đà Nẵng có 3, gồm tượng Shiva Mỹ Sơn C1 cùng hai phù điêu Đản sinh Brahma Mỹ Sơn E1 và Apsara Trà Kiệu [2]. Với ba hiện vật này, bảo tàng giữ 9 bảo vật quốc gia [2][3].
Tuổi Trẻ ghi Bảo tàng Điêu khắc Chăm (trước 7/2025 thuộc quận Hải Châu) lưu giữ, trưng bày hơn 3.000 hiện vật; bảo tàng xây từ năm 1915 và mở cửa đón khách từ năm 1919 [3].
Tra cứu liên quan
- Điêu khắc Champa: phù điêu Shiva múa Phong Lệ, bảo vật quốc gia ở Đà Nẵng, hai đài thờ Mỹ Sơn E1 và Trà Kiệu.
- Người: Henri Parmentier.
- Nơi chốn: thánh địa Mỹ Sơn, đi Mỹ Sơn, Bảo tàng Điêu khắc Chăm.
Điều còn chưa rõ
- Niên đại: thế kỷ VII – VIII (cổng thông tin du lịch Đà Nẵng) hay thế kỷ VIII (Báo Văn hóa, Tuổi Trẻ, SGGP); chưa có văn bản quyết định để đối chiếu [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Bộ trang sức vàng tháp C7 từng đeo cho tượng hay không: nguồn chỉ nói “có thể” [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Xã hiện nay của tháp C1: các nguồn chỉ ghi “Mỹ Sơn, Quảng Nam”; theo bảng tra phường xã, xã Duy Phú cũ nay thuộc xã Thu Bồn, nhưng nguồn không ghi Mỹ Sơn thuộc xã cũ nào [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin du lịch Đà Nẵng, “Thần Shiva”, 01/07/2020, https://danangfantasticity.com/bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang/than-shiva, truy cập 04/11/2026.
- Báo Văn Hóa, “Đà Nẵng có thêm 3 bảo vật quốc gia”, 19/01/2024, https://baovanhoa.vn/da-nang-co-them-3-bao-vat-quoc-gia-56267.html, truy cập 04/11/2026.
- Tuổi Trẻ Online, “Ngắm 9 bảo vật quốc gia ngàn năm tuổi tại bảo tàng lâu đời nhất Việt Nam”, 30/08/2024, https://tuoitre.vn/ngam-9-bao-vat-quoc-gia-ngan-nam-tuoi-tai-bao-tang-lau-doi-nhat-viet-nam-20240830164200377.htm, truy cập 04/11/2026.
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, “9 bảo vật quốc gia được lưu giữ tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng”, 12/03/2024, https://www.sggp.org.vn/9-bao-vat-quoc-gia-duoc-luu-giu-tai-bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang-post730374.html, truy cập 04/11/2026.