Năm 1990, khách nước ngoài tới Hội An thích những chiếc đèn lồng treo trước hiên nhà, nhưng không ai mang về được: đèn không xếp lại được [1].
Ông Huỳnh Văn Ba mất vài tháng thử đi thử lại rồi làm ra chiếc đèn gấp gọn đầu tiên [1]. Thứ đèn ấy về sau thành hình ảnh quen thuộc của phố cổ.
Từ giấy dó sang lụa
Đèn lồng cũ của Hội An bọc giấy dó. Chiếc đèn của ông Ba dùng khung tre bọc lụa, mỗi đèn cần mười hai nan tre, và xếp phẳng lại được để bỏ vào vali [1].
Hiện có khoảng mười kiểu dáng cơ bản. Thời kỳ đầu, xưởng của gia đình ông có chừng 30–40 người làm [1]. Năm 2010, ông được phong Nghệ nhân ưu tú; năm 2026 ông 93 tuổi [1].
Từ món quà thành nghề
Làm đèn nay là một nghề của phố. Năm 2023, trang du lịch Tripadvisor xếp việc tự làm đèn lồng ở Hội An vào nhóm mười trải nghiệm hấp dẫn nhất Việt Nam; năm 2025, một nhóm thợ Hội An đoạt giải cao nhất ở một lễ hội đèn lồng quốc tế [2].
Điều còn chưa rõ
Đèn lồng có ở Hội An từ bao giờ? Cách kể phổ biến là người Hoa, người Nhật mang tục treo đèn tới từ thời thương cảng, tức khoảng thế kỷ 16–17, nhưng chúng tôi chưa có nguồn nghiên cứu để dẫn.
“Đêm phố cổ”, những đêm 14 âm lịch phố tắt điện và chỉ thắp đèn lồng, bắt đầu từ năm nào cũng được ghi khác nhau trên các trang du lịch, nơi ghi 1988, nơi ghi 1998. Bài này chưa có nguồn đã mở để chọn.
Ít người biết
- Trước năm 1990, đèn lồng Hội An không gấp lại được [1].
- Lý do có đèn gấp rất thực tế: khách muốn bỏ đèn vào hành lý [1].
- Mỗi chiếc đèn kiểu này dùng đúng mười hai nan tre [1].
Đến tận nơi
Nhiều xưởng trong phố cổ cho khách tự làm một chiếc đèn nhỏ. Buổi tối, đèn được thắp khắp phố, từ Chùa Cầu ra bờ sông. Cùng nhóm nghề thủ công của Hội An còn có mộc Kim Bồng và gốm Thanh Hà.
Nguồn tham khảo
- Tiền Phong, “Gặp cha đẻ của đèn lồng gấp nơi phố cổ”, 27/6/2026, https://tienphong.vn/gap-cha-de-cua-den-long-gap-noi-pho-co-post1854743.tpo, truy cập 11/10/2026.
- Nhân Dân, “Tiếp lửa cho nghề xưa phố Hội”, 28/1/2026, https://nhandan.vn/tiep-lua-cho-nghe-xua-pho-hoi-post939543.html, truy cập 11/10/2026.