Ở Nam Giang, “Pà” xuất hiện trong nhiều tên đất và tên làng của người Cơ Tu. Bài báo năm 2021 ghi nhận 22 tên trong tổng số 58 đơn vị cư dân khi đó bắt đầu bằng tiếng này [1]. Con số và cách lý giải dưới đây thuộc phạm vi bài báo, chưa phải một thống kê hay khảo cứu ngôn ngữ học độc lập.
Một tiếng đệm trong tên làng
Theo lời già Zuông Noonh được Nguyễn Văn Gia Phúc ghi lại, cách viết “Pà” quen thuộc với người Kinh, còn trong tiếng Cơ Tu tiếng này là “Pa”, không dấu [1]. Ông giải thích đây là tiếng đệm, thường đi cùng một từ khác để gọi tên làng ở vùng Giằng xưa [1]. Đây là lời kể được ghi trong phóng sự, không đủ để kết luận cách cấu tạo mọi địa danh có âm “Pa” trong tiếng Cơ Tu.
Bài báo liệt kê các tên Pà Ting, Pà Xua, Pà Vả, Pà Lừa, Pà Đhí, Pà Roong và Pà Ong [1]. Tác giả cũng dẫn thống kê tại thời điểm viết bài: trong 58 đơn vị cư dân của 11 xã, thị trấn thuộc huyện Nam Giang khi ấy, có 22 tên bắt đầu bằng “Pà” [1]. Đây là số liệu theo địa giới và cách phân loại năm 2021; không nên hiểu là danh sách hiện hành của các thôn thuộc xã mới.
Tên làng gắn với sông, suối và sinh kế
Một số tên được giải thích thông qua địa hình gần nơi cư trú. Già Noonh kể làng Pà Nai mang tên con suối Nai; làng Rô có tên tiếng Cơ Tu là Pà Giá, lấy theo sông Rô [1]. Theo lời kể này, người Cơ Tu từ vùng biên giới chuyển xuống sinh sống tại khu vực làng Rô từ thời Pháp thuộc [1].
Ông cũng giải thích “Ngói” trong tiếng Cơ Tu là con trâu, gắn với việc làng Ngói từng nuôi nhiều trâu [1]. Các ví dụ cho thấy bài báo tiếp cận địa danh qua ký ức và cách diễn giải của một người dân địa phương. Nguồn không cung cấp tài liệu ngôn ngữ hay văn bản địa danh để kiểm tra độc lập từng nghĩa.
Bài viết đặt tên làng trong bối cảnh cư dân làm nương rẫy và có tập quán du canh. Tên gọi có thể gắn với địa thế, đặc điểm nơi cư trú, lịch sử hình thành hoặc chuyện kể được truyền lại [1]. Cách trình bày này giúp hiểu rằng một tên làng có thể lưu dấu quan hệ giữa cộng đồng với sông suối và sinh kế, nhưng không xác định riêng nguồn gốc của tất cả 22 tên được thống kê.
Địa giới thay đổi, tên gọi còn cần khảo sát
Bài báo ghi địa chỉ theo hệ thống trước tháng 7/2025, gồm xã Cà Dy cũ và xã Tà Bhing cũ, huyện Nam Giang cũ [1]. Bài cũng nhắc thôn Pà Rông ở xã Tà Bhing cũ; không nên tự động coi đây là tên gọi chính thức hiện hành nếu chưa có xác nhận địa phương [1]. Xã Bến Giằng là một trang tra cứu liên quan đến khu vực.
Việc các tên Pà phân bố ra sao theo địa giới hiện nay cần một danh sách thôn được cập nhật. Bài báo năm 2021 gợi ra câu hỏi đó, nhưng không cung cấp bảng đầy đủ để đối chiếu.
Tra cứu liên quan
- Xem thêm: làng Rô.
- Địa giới khu vực: xã Bến Giằng, xã Nam Giang, xã La Dêê, xã La Êê.
Điều còn chưa rõ
- Bài báo không kèm danh sách đầy đủ 22 tên có tiếng “Pà”, cũng không dẫn nguồn thống kê cho tổng số 58 đơn vị cư dân. Cần kiểm tra lại danh sách và phạm vi thống kê theo địa giới hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cách giải thích “Pa” là tiếng đệm được thuật lại từ lời già Zuông Noonh; chưa có nguồn ngôn ngữ học trong tư liệu hiện có để xác nhận phạm vi sử dụng và nghĩa của yếu tố này [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Địa chỉ “thôn Pà Rông” trong bài gốc thuộc xã Tà Bhing cũ. Tên thôn và đơn vị hành chính quản lý hiện nay cần đối chiếu với danh mục thôn cập nhật [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Xứ Pà nơi Bến Giằng xưa”, 27/06/2021, https://baodanang.vn/xu-pa-noi-ben-giang-xua-3233593.html, truy cập 23/10/2026.
