Làng Rô nép mình bên dòng sông Đắk Mi, dọc theo tuyến đường Hồ Chí Minh [2]. Vùng đất của đồng bào người Cơ Tu này từng che chở nhà thơ Tố Hữu khi ông vượt ngục trở về vào năm 1942 [1][2]. Địa bàn làng trước đây thuộc xã Cà Dy, huyện Nam Giang, nay thuộc xã Bến Giằng [1][2].
Vị trí và tên gọi qua thời gian
Theo lời kể của già làng Doãn Phú, làng Rô nguyên thủy nằm ở đồng Prung, sau giải phóng mới dời về vị trí ven sông Đắk Mi [2]. Vào năm 1974, ngôi làng chỉ có khoảng hai mươi nóc nhà, đời sống dựa vào làm nương rẫy và tự cung tự cấp [2].
Về sau, làng Rô được sáp nhập và đổi tên thành thôn Pà Dá, thuộc xã Cà Dy (trước 7/2025: huyện Nam Giang; nay thuộc xã Bến Giằng) [1][2]. Tên gọi Pà Dá có tiền tố quen thuộc trong hệ thống địa danh Pà ở Nam Giang. Tuy tên hành chính trên giấy tờ đã chuyển thành thôn Pà Dá, người dân địa phương và các thế hệ cao niên trong vùng vẫn quen gọi nơi đây là làng Rô [2].
Nơi che chở cán bộ vượt ngục năm 1942
Cuối tháng 3/1942, nhà thơ Tố Hữu vượt khỏi trại giam Đắk Gley (Kon Tum) [1]. Theo lời kể của già làng Doãn Phú, cùng đi trong đợt vượt ngục này còn có chiến sĩ cách mạng Huỳnh Ngọc Huệ [2]. Hai người đến địa phận làng Rô và được đồng bào đùm bọc [2].
Theo lời kể của bà Kapu Thị Đẹp (vợ của ông Đinh Deh), vào một buổi chiều cuối xuân hơn bảy mươi năm trước thời điểm năm 2014, già làng lúc bấy giờ đã báo cho gia đình ông Đinh Deh biết có cán bộ lẩn trốn trên rẫy ở bờ bên kia sông Ngầm Nước Lũ [1]. Dù quân Pháp ráo riết truy lùng và hứa thưởng trâu bò, gạo muối cho người bắt giữ, ông Đinh Deh vẫn liên tục mang cơm muối sang tiếp tế trong suốt một tuần [1]. Già làng Doãn Phú cũng kể rằng bà con trong làng đã gom sắn, lúa rẫy và bắp mang đến nhà già làng để nuôi giấu cán bộ [2].
Kỷ vật và những lần về thăm
Tháng 5/1973, trong chuyến công tác qua khu vực Bến Giằng, nhà thơ Tố Hữu đã trở lại thăm làng Rô [1]. Dịp này, ông tặng đồng bào muối, gạo, bật lửa, kéo cắt tóc và chăn màn [1]. Riêng gia đình ông Đinh Deh được tặng một máy radio kèm bức chân dung có ghi lời đề tặng nhắc lại kỷ niệm vượt ngục Đắk Gley cuối tháng 3/1942 cùng bốn câu thơ trích từ trường ca “Nước non ngàn dặm”: “Ôi làng Rô nhỏ của tôi / Cao cao ngọn núi chiếc nôi đại bàng / Trăm năm ta nhớ ơn làng / Cánh tay che chở bước đường gian nguy” [1].
Cũng trong lần hội ngộ ấy, già làng làng Rô đã biếu nhà thơ Tố Hữu một cặp ngà voi được cất giữ lâu năm [2]. Bức ảnh chụp cặp ngà voi này – hiện lưu giữ tại Bảo tàng Tố Hữu ở Hà Nội – được dân làng cất giữ trang trọng tại nhà gươl [2].
Sau khi đất nước thống nhất, nhà thơ Tố Hữu nhiều lần trở lại làng Rô [2]. Chiếc máy radio và bức ảnh chân dung được gia đình ông Đinh Deh giữ gìn qua nhiều năm tháng [1]. Năm 2010, khi nhà truyền thống huyện Nam Giang khánh thành, hai hiện vật này từng được mượn trưng bày một thời gian trước khi gia đình đón về lưu giữ tại bàn thờ gia đình [1]. Đến năm 2013, người thân của nhà thơ Tố Hữu về thăm làng và hỗ trợ gia đình bà Đẹp năm triệu đồng để lợp lại mái nhà bị dột [1].
Đời sống làng bản
Theo số liệu do Bí thư Chi bộ thôn Rô Đinh Văn Tánh cung cấp năm 2014, làng có 76 trên tổng số 101 hộ thuộc diện nghèo [1]. Năm học 2013 – 2014, thôn có năm người thi đỗ đại học và cao đẳng; các sinh hoạt văn hóa truyền thống như mừng lúa mới, đan lát gùi, múa tâng tung da dá vẫn được duy trì [1].
Đến năm 2024, theo Trưởng thôn Pà Dá Đinh Văn Xô, toàn thôn có 270 hộ với hơn 1.000 nhân khẩu, trong đó có 105 hộ nghèo và 59 hộ cận nghèo [2]. Đất sản xuất nông nghiệp của thôn đạt 96 ha với sản lượng lương thực 70 tấn, chủ yếu là sắn và bắp [2]. Thôn có đàn gia súc 840 con, đàn gia cầm 5.570 con và hơn 150 hộ xây dựng nhà vệ sinh đạt chuẩn [2]. Ngôi nhà gươl truyền thống của làng đã được bê tông hóa theo dự án phòng tránh thiên tai và trở thành nơi lưu giữ những bức ảnh kỷ niệm về nhà thơ Tố Hữu [2].
Tra cứu liên quan
- Địa danh lân cận: xã Bến Giằng, xã Nam Giang, Vườn quốc gia Sông Thanh
- Văn hóa và ngôn ngữ: người Cơ Tu, địa danh Pà ở Nam Giang
Điều còn chưa rõ
- Dự án xây dựng nhà lưu niệm nhà thơ Tố Hữu tại làng Rô được Ủy ban nhân dân huyện Nam Giang cũ lên kế hoạch từ năm 2014 nhưng các nguồn thông tin chưa cập nhật thời điểm hoàn thành [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Dòng chảy sông Ngầm Nước Lũ nhắc trong bài báo năm 2014 chưa rõ vị trí địa lý tương ứng với nhánh suối nào đổ ra sông Đắk Mi [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Kỷ vật của làng Rô”, 29/03/2014, https://baodanang.vn/ky-vat-cua-lang-ro-3118659.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Qua vùng căn cứ địa – Bài cuối: \”Chiếc nôi đại bàng\””, 21/03/2025, https://baodanang.vn/qua-vung-can-cu-dia-bai-cuoi-chiec-noi-dai-bang-3151045.html, truy cập 23/10/2026.