Đình Bàn Lãnh Xã (còn gọi là đình làng Bàn Lãnh) là cơ sở tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng tại vùng đất Gò Nổi bên dòng sông Thu Bồn [1][2]. Trong hai cuộc kháng chiến, ngôi đình từng là nơi tập hợp lực lượng, chuẩn bị tổng khởi nghĩa và diễn ra các hoạt động cách mạng bí mật trước khi bị phá hủy vào năm 1968 [1][2]. Sau nhiều năm hoang phế, công trình được nhân dân địa phương cùng các nhà hảo tâm đóng góp phục dựng và xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh vào năm 2023 [1].
Lịch sử và dấu ấn cách mạng
Theo các tài liệu khảo cứu, đình làng Bàn Lãnh thuở ban đầu được dựng bằng gỗ lim, nền đình tôn cao 1 m theo kiểu thức kiến trúc đình làng miền Bắc với quy mô gồm 5 gian [2]. Ngôi đình là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng chung của cư dân trong làng, dành làm nơi phụng thờ Thành hoàng [1]. Làng Bàn Lãnh cũng là địa danh từng ghi nhận sự hiện diện của bia ký cổ thời kỳ trước (xem thêm dòng sông trong bia ký Chăm).
Trong giai đoạn 1930 – 1945, đình Bàn Lãnh trở thành cơ sở hoạt động của cơ quan Ủy ban Việt Minh [1][2]. Tại đây, các cán bộ cách mạng đã tổ chức huy động công quỹ, may cờ đỏ sao vàng, chuẩn bị băng rôn, khẩu hiệu và tích trữ các loại gậy tre, giáo mác nhằm phục vụ giành chính quyền [1][2]. Khi phong trào khởi nghĩa bùng nổ vào tháng 8/1945, đình là điểm tổ chức cuộc mít tinh quy mô lớn, thu hút đông đảo dân làng Bàn Lãnh cùng quần chúng từ các làng lân cận tham gia hưởng ứng [1].
Bước vào thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, khu vực đình tiếp tục gắn liền với nhiều hoạt động cách mạng diễn ra trong điều kiện bí mật [1][2]. Do chịu tác động của bom đạn chiến sự, đến năm 1968, toàn bộ ngôi đình cổ đã bị chiến tranh phá hủy [1][2].
Quá trình phục dựng giai đoạn 2019 – 2023
Nhằm bảo tồn nơi sinh hoạt văn hóa truyền thống và tri ân các bậc tiền nhân, năm 2019, bà con các tộc họ, dân làng cùng con em quê hương xã Điện Trung cũ đang sinh sống ở xa đã đóng góp kinh phí để dựng lại ngôi đình [1][2]. Nguồn báo chí ghi nhận mức đóng góp của nhân dân là hơn 740 triệu đồng theo tin tháng 8/2019, hoặc hơn 750 triệu đồng theo tin tháng 4/2023 [1][2]. Sáng ngày 17/8/2019, chính quyền địa phương đã tổ chức lễ khánh thành bước đầu và lễ tế thu đình làng Bàn Lãnh [2].
Tuy nhiên, do hạn chế nguồn lực, nhiều hạng mục công trình lúc đó vẫn chưa hoàn thiện, bao gồm tường rào, sân vườn và hệ thống cửa đình [1]. Trước tình hình đó, bà Nguyễn Thị Hợi (người quê gốc Nghệ Tĩnh, sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh) đã hỗ trợ hơn 1,6 tỷ đồng để thi công tiếp các hạng mục còn dang dở [1]. Nhờ nguồn tài trợ này, tổng thể khuôn viên đình được xây dựng hoàn chỉnh, khang trang [1].
Đón nhận bằng di tích lịch sử cấp tỉnh
Ngày 26/4/2023, Ủy ban nhân dân xã Điện Trung cũ đã long trọng tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh và cắt băng khánh thành đình Bàn Lãnh Xã [1]. Đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam đã trao bằng công nhận cho đại diện chính quyền địa phương [1].
Sự kiện xếp hạng đánh dấu việc ghi nhận giá trị lịch sử của ngôi đình gắn với phong trào cách mạng địa phương từ giai đoạn tiền khởi nghĩa 1930 – 1945 đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hành chính: xã Gò Nổi.
- Dòng sông qua vùng Gò Nổi: sông Thu Bồn.
- Dấu tích văn khắc cổ: dòng sông trong bia ký Chăm.
- Đình làng trong khu vực Đà Nẵng: đình Hải Châu.
Điều còn chưa rõ
- Năm khởi dựng ban đầu của ngôi đình gỗ lim 5 gian chưa được ghi chép trong hai bài báo [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Mức đóng góp ban đầu của bà con năm 2019 có sự chênh lệch số liệu giữa hai bài viết: bài tháng 8/2019 ghi hơn 740 triệu đồng, bài tháng 4/2023 ghi hơn 750 triệu đồng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh sách bài vị Thành hoàng cụ thể được phối thờ trong hậu tẩm đình [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Xã Điện Trung đón Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đình Bàn Lãnh Xã”, 27/4/2023, https://baodanang.vn/xa-dien-trung-don-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-cap-tinh-dinh-ban-lanh-xa-3026614.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Xã Điện Trung khánh thành đình làng Bàn Lãnh”, 23/8/2019, https://baodanang.vn/xa-dien-trung-khanh-thanh-dinh-lang-ban-lanh-3027652.html, truy cập 23/10/2026.
