Đình làng Quảng Đại nằm ở làng Quảng Đại, trước tháng 7/2025 thuộc xã Đại Cường, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam [1][2]. Sau đợt sắp xếp địa giới năm 2025, khu vực này thuộc xã Vu Gia của thành phố Đà Nẵng (xem Đà Nẵng sau sáp nhập). Ngôi đình được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh vào cuối năm 2023 [1][2].
Lịch sử và các mốc sự kiện
Theo các cứ liệu lịch sử và sắc phong triều Nguyễn còn lưu giữ, đình làng Quảng Đại được xây dựng từ khi các bậc tiền hiền đến khai phá, lập cư trên vùng đất này cách đây hơn 500 năm [1][2]. Khu đình xưa kia có quy mô bề thế, trước sân có nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi che mát [1][2].
Ngôi đình gắn liền với các sự kiện lịch sử tại địa phương qua nhiều giai đoạn:
- Đầu năm 1908, đình Quảng Đại là nơi tập trung dân trong làng cùng các vùng phụ cận để phát động cuộc đấu tranh phản đối sưu cao thuế nặng của thực dân Pháp và tầng lớp cường hào địa phương [1][2], hưởng ứng phong trào chống sưu thuế 1908.
- Trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, ngôi đình là địa điểm đầu tiên của huyện Đại Lộc được chọn làm nơi bí mật cất giấu cờ, khẩu hiệu, tài liệu tuyên truyền và phương tiện phục vụ khởi nghĩa [1][2].
- Thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, khu vực làng Quảng Đại chịu nhiều đạn bom tàn phá [2]. Sau chiến tranh, toàn làng ghi nhận 184 liệt sĩ, 30 Bà mẹ Việt Nam anh hùng cùng hàng trăm thương binh, bệnh binh và người có công [2]. Bản thân ngôi đình cũng bị bom đạn tàn phá hư hỏng nặng [1][2].
Phục dựng và kiến trúc hiện nay
Sau thời gian dài bị hư hại do chiến tranh, đến tháng 3/1999 đình làng Quảng Đại được phục dựng [1][2]. Khuôn viên đình sau khi phục dựng gồm các công trình:
- Nhà chính đình dùng làm nơi thờ cúng thành hoàng làng cùng các bậc tiền hiền, hậu hiền [1][2].
- Cổng tam quan [1][2].
- Đền tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ của làng Quảng Đại [1][2].
- Lăng thờ Bà Chúa Ngọc [1][2].
- Nhà đặt tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và phòng đọc sách [1][2].
Bài báo tháng 7/2024 còn ghi nhận trong khu vực đình có thêm trường mẫu giáo và sân vận động phục vụ sinh hoạt cộng đồng [2]. Hiện nay, đình làng vẫn còn lưu giữ một số văn bản sắc phong từ thời triều Nguyễn [2].
Lễ hội Kỳ yên và đón nhận bằng di tích
Hằng năm, vào ngày 16/6 âm lịch, dân làng lại tụ hội về đình Quảng Đại để tổ chức lễ Kỳ yên [2]. Đây là dịp tưởng nhớ công đức khai khẩn của tiền nhân và tri ân các liệt sĩ của làng [2]. Người dân địa phương cùng bà con xa quê về dự lễ cầu mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an và việc sản xuất thuận lợi [2]. Trong dịp này, ban tổ chức thực hiện mừng thọ cho các bậc cao niên, phát học bổng khuyến học và trao quà hỗ trợ các hộ gia đình gặp khó khăn [2]. Năm 2024, lễ Kỳ yên của làng được tổ chức vào sáng 21/7 (nhằm ngày 16/6 âm lịch) [2].
Về mặt pháp lý bảo tồn, ngày 24/11/2023, UBND tỉnh Quảng Nam ban hành Quyết định số 2540 xếp hạng đình làng Quảng Đại là di tích lịch sử cấp tỉnh [1][2]. Đến ngày 3/8/2024, chính quyền địa phương xã Đại Cường cũ đã tổ chức lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích lịch sử này [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: văn bản về ngài khai canh làng Quảng Đại.
- Đơn vị hành chính: xã Vu Gia, bảng tra phường xã Đà Nẵng, quận, huyện cũ thuộc phường, xã nào.
- Lịch sử và vùng Đại Lộc cũ: phong trào chống sưu thuế 1908, Bà Phường Chào, sông Vu Gia.
Điều còn chưa rõ
- Năm khởi dựng chính xác của ngôi đình đầu tiên; hai bài báo chỉ dẫn cứ liệu và sắc phong cho biết đình ra đời “cách đây hơn 500 năm” mà không ghi năm cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số lượng cụ thể, niên đại và nội dung chi tiết của các sắc phong triều Nguyễn hiện lưu giữ tại đình [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Khuôn viên trường mẫu giáo và sân vận động nhắc tới ở nguồn [2] nằm liền kề hay thuộc khuôn viên đất quản lý của đình [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Xã Đại Cường đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đình làng Quảng Đại”, 04/08/2024, https://baodanang.vn/xa-dai-cuong-don-nhan-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-cap-tinh-dinh-lang-quang-dai-3138991.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Làng Quảng Đại (Đại Lộc) tổ chức lễ Kỳ yên năm 2024”, 21/07/2024, https://baodanang.vn/lang-quang-dai-dai-loc-to-chuc-le-ky-yen-nam-2024-3138306.html, truy cập 23/10/2026.
