Hội quán Hải Nam tọa lạc tại số 10 đường Trần Phú thuộc phường Hội An (trước 7/2025: phường Minh An, thành phố Hội An) [1][2]. Công trình do Hoa kiều bang Hải Nam đóng góp tiền của xây dựng vào năm 1875, vừa làm trụ sở sinh hoạt cộng đồng vừa là nơi thực hành tín ngưỡng riêng của người Hải Nam và Gia Ứng ở Hội An [2]. Đây là một trong những điểm di tích thuộc quần thể phố cổ Hội An, thờ phụng 108 thương nhân người Hoa qua đời do bị nhầm là cướp biển và sau đó được triều đình nhà Nguyễn giải oan [1][2].
Lịch sử khởi dựng và việc thờ phụng 108 hoa thương
Theo Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, Hội quán Hải Nam được Hoa kiều bang Hải Nam (Trung Quốc) đóng góp tiền của xây dựng vào năm 1875 [2]. Công trình được tạo dựng để làm không gian sinh hoạt cộng đồng và nơi thờ tự riêng cho người Hải Nam và người Gia Ứng sinh sống tại Hội An [2].
Đối tượng thờ cúng chính tại hội quán là 108 anh linh của các thương nhân người Hoa (Hoa thương) qua đời do bị nhầm là cướp biển [2]. Sau khi sự việc xảy ra, vua Tự Đức đã xuống chiếu minh oan, ban sắc phong Trung Đẳng thần và cho xây hội quán để đời đời cúng tế [2]. Trong khi đó, theo bài viết trên Báo Đà Nẵng, triều đình vua Tự Đức đã ban sắc phong với danh hiệu “Nghĩa Liệt Chiêu Ứng” và cấp đất để lập miếu thờ phụng 108 vị anh linh [1].
Cấu trúc kiến trúc và bài trí thờ tự
Hội quán Hải Nam được xây dựng theo phong cách kiến trúc cổ của Trung Hoa [1]. Tổng thể mặt bằng công trình gồm có gian chính điện, nhà Đông, nhà Tây, cùng hệ thống sân trước và sân sau [1]. Các loại vật liệu xây dựng được phối hợp qua nghệ thuật chế tác nhằm tạo nên một công trình vừa phục vụ việc thờ phụng trang trọng, uy nghiêm, vừa mang lại không gian ấm cúng gắn kết các thành viên trong sinh hoạt cộng đồng [1].
Tại vị trí trung tâm chánh điện đặt một bộ bàn thờ bằng gỗ sơn son thiếp vàng miêu tả cảnh sinh hoạt tam giới gồm “Trời, Đất, Thủy Cung” [1]. Phía trong long môn là nơi đặt bài vị của 108 vị anh linh từng được vua Tự Đức sắc phong [1]. Khi đứng từ chánh điện nhìn ra phía ngoài, bàn thờ thần tài được bố trí ở phía bên tay trái, còn phía bên tay phải là bàn thờ tiền hiền [1]. Việc sắp đặt hai ban thờ này thể hiện ý nghĩa cầu mong tiền tài cùng sự che chở từ các bậc tiền nhân [1].
Tín ngưỡng dân gian và hoạt động tham quan
Hằng năm, cộng đồng người Hải Nam tại Hội An cùng nhiều nơi thường tụ họp về hội quán để tổ chức hành lễ vào ngày mùng 2 tháng 1 và ngày 15 tháng 6 âm lịch [1]. Theo tương truyền dân gian, Hội quán Hải Nam là nơi cầu giải oan sai rất linh nghiệm [1]. Nhiều người đến đây cúng bái thành tâm nhằm cầu xin được độ trì thoát kiếp nạn oan khuất trong việc làm ăn buôn bán, trong các quan hệ giao dịch và cầu mong mang lại thịnh vượng, thành đạt [1].
Vào sáng ngày 23/11/2016, Trung tâm Văn hóa – Thể thao thành phố Hội An cùng Ban trị sự Hội quán Hải Nam đã tổ chức lễ khai trương, chính thức đưa điểm di tích Hội quán Hải Nam ở số 10 đường Trần Phú vào tuyến tham quan của khu phố cổ [1]. Công trình này cùng với các di tích trong hệ thống hội quán người Hoa ở Hội An như Hội quán Phúc Kiến, Hội quán Triều Châu và Hội quán Quảng Đông phản ánh đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa tại đô thị cổ [1][2].
Tra cứu liên quan
- Công trình cùng nhóm: hội quán người Hoa ở Hội An, Hội quán Phúc Kiến, Hội quán Triều Châu, Hội quán Quảng Đông
- Khu vực: phố cổ Hội An, phường Hội An
Điều còn chưa rõ
- Danh hiệu sắc phong của vua Tự Đức: nguồn của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An ghi vua Tự Đức ban sắc phong “Trung Đẳng thần”, trong khi bài viết trên Báo Đà Nẵng ghi danh hiệu sắc phong là “Nghĩa Liệt Chiêu Ứng” [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Việc cấp đất và xây dựng: Báo Đà Nẵng ghi vua Tự Đức cấp đất lập miếu thờ phụng, còn nguồn của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An ghi do Hoa kiều bang Hải Nam đóng góp tiền của xây dựng hội quán vào năm 1875 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thông tin lịch sử chi tiết về vụ án oan 108 hoa thương bị nhầm là cướp biển (thời gian xảy ra vụ việc, địa điểm, quan lại thụ lý và danh tính các thương nhân) không được nêu rõ trong các nguồn đã dẫn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Các đợt trùng tu, sửa chữa công trình sau thời điểm khởi dựng năm 1875 chưa thấy xuất hiện trong hai nguồn tư liệu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Khai trương điểm tham quan mới tại Hội An”, 23/11/2016, https://baodanang.vn/khai-truong-diem-tham-quan-moi-tai-hoi-an-3100805.html, truy cập 23/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Hội quán Hải Nam – Số 10 Trần Phú – Phường Minh An”, 04/09/2013, https://hoianheritage.net/vi/di-san-van-hoa/Hoi-quan/hoi-quan-hai-nam-so-10-tran-phu-phuong-minh-an-153.html, truy cập 23/10/2026.
