Kiều Phụng là một võ tướng giữ chức Đô đốc thủy quân dưới triều đại Tây Sơn – Nguyễn Huệ [1][2]. Quê hương ông thuộc vùng đất Chiên Đàn xưa, nay nằm trên địa bàn xã Chiên Đàn thuộc thành phố Đà Nẵng [1][2]. Khu mộ của ông tại địa phương đã được xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh [1][2].
Quê quán và tham gia triều Tây Sơn
Theo các bài viết trên Báo Đà Nẵng, Kiều Phụng sinh quán tại làng Chiên Đàn, tổng Chiên Đàn Trung, huyện Lễ Dương, tỉnh Quảng Nam (giai đoạn sau đổi thành huyện Hà Đông, tỉnh Quảng Nam; nay thuộc địa giới xã Chiên Đàn) [1]. Ông được ghi nhận là người có chí hướng, giỏi võ nghệ và có năng lực chỉ huy quân sự [1].
Khi phong trào Tây Sơn bùng nổ, ông theo nghĩa quân Tây Sơn [1]. Trong suốt thời gian phục vụ triều đại này, ông được giao đảm nhiệm chức vụ Đô đốc thủy quân [1][2]. Tên tuổi và hành trạng của ông gắn liền với vùng quê Chiên Đàn, nơi cũng có di tích đình Chiên Đàn.
Các chiến công quân sự
Trong hàng ngũ tướng lĩnh của vương triều Tây Sơn, Đô đốc Kiều Phụng đã cùng các cánh quân hành quân từ phía nam ra phía bắc tham gia đánh dẹp quân chúa Trịnh, bình định xứ Bắc Hà [1]. Ông đóng góp công sức vào sự nghiệp thống nhất đất nước dưới ngọn cờ của vua Quang Trung [2].
Hai mốc chiến công quân sự quan trọng gắn với tên tuổi Kiều Phụng được các nguồn tư liệu nêu rõ: – Năm 1785, ông tham gia trận đánh Rạch Gầm – Xoài Mút, lập công lớn trong việc đánh bại quân Xiêm xâm nhập miền nam [1][2]. – Mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789, ông lập công trong chiến dịch đại phá quân Thanh tại Thăng Long [1][2].
Nguồn tư liệu báo chí ghi nhận ông là tấm gương về tinh thần yêu nước và lòng trung nghĩa đối với non sông cùng nhân dân [1][2].
Khu mộ và công tác xếp hạng di tích
Tương truyền trong dân gian, Đô đốc Kiều Phụng qua đời vào năm 1794 [1]. Sau khi mất, ông được triều đình Tây Sơn tổ chức an táng tại khu đất mang tên Đồng Lăng, nay thuộc thôn Đàn Trung, thuộc xã Tam Đàn cũ (nay là xã Chiên Đàn) [1][2].
Nhằm bảo tồn phần mộ danh nhân, vào năm 1999, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam đã ra quyết định bảo vệ di tích để làm cơ sở xây dựng hồ sơ khoa học [1]. Đến ngày 27/12/2013, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam chính thức ban hành Quyết định số 4248/QĐ/UBND công nhận mộ danh nhân Kiều Phụng là Di tích lịch sử cấp tỉnh [1][2]. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích được chính quyền địa phương tổ chức vào cuối tháng 3/2014 tại thôn Đàn Trung [1].
Sau đó, chính quyền huyện Phú Ninh cũ cùng Hội đồng gia tộc họ Kiều tại thôn Đàn Trung đã tiến hành trùng tu, tôn tạo khu mộ tại xứ đồng Lăng [2]. Công trình xây dựng lại khang trang với tổng mức đầu tư 650 triệu đồng (gồm 500 triệu đồng từ ngân sách nhà nước, phần còn lại do dòng tộc đóng góp) và được tổ chức lễ khánh thành vào sáng 31/1/2016 [2].
Tra cứu liên quan
- Địa phương nơi danh nhân sinh sống và an táng: xã Chiên Đàn, tra cứu phân chia địa giới tại quận, huyện cũ thuộc phường, xã nào.
- Công trình cổ cùng địa bàn: di tích lịch sử kiến trúc đình Chiên Đàn, cụm kiến trúc Chăm tháp Chiên Đàn.
- Khu vực lân cận: trung tâm đô thị Tam Kỳ.
- Danh mục nhân vật lịch sử: bài tổng hợp danh nhân xứ Quảng.
Điều còn chưa rõ
- Năm sinh chính xác của Đô đốc Kiều Phụng không thấy các tài liệu báo chí ghi chép [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Năm mất 1794 của ông chỉ được ghi nhận dưới dạng “tương truyền” trong dân gian và lời truyền miệng, chưa thấy văn bia hay sử liệu chính thống xác nhận tuyệt đối [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Có sự mâu thuẫn về cách ghi can chi của năm 1789 giữa hai bài báo: nguồn Báo Đà Nẵng năm 2014 ghi mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789, trong khi nguồn Báo Đà Nẵng năm 2016 ghi nhầm thành “mùa xuân năm Ất Dậu năm 1789” [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh mộ danh nhân Kiều Phụng”, 31/03/2014, https://baodanang.vn/xep-hang-di-tich-lich-su-cap-tinh-mo-danh-nhan-kieu-phung-3029450.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Khánh thành mộ Đô đốc Kiều Phụng”, 02/02/2016, https://baodanang.vn/khanh-thanh-mo-do-doc-kieu-phung-3028881.html, truy cập 23/10/2026.
