Lăng mộ Nguyễn Phúc Kỳ nằm trên một ngọn đồi tại thôn Chiêm Sơn, xã Duy Sơn cũ (trước 7/2025: xã Duy Sơn, huyện Duy Xuyên), nay thuộc xã Duy Xuyên [1]. Ông là con trai trưởng của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên, từng giữ chức Trấn thủ Quảng Nam từ năm 1614 và mất năm 1631 [1]. Di tích lăng mộ của ông được đón nhận bằng công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh vào ngày 10/4/2022 [1].
Thân thế và sự nghiệp trấn thủ
Nguyễn Phúc Kỳ sinh năm nào không rõ tại dinh Trà Bát ở Quảng Trị, dưới thời chúa Nguyễn Hoàng, là con trai trưởng của chúa Nguyễn Phúc Nguyên và Hiếu Văn Hoàng hậu Mạc Thị Giai [1][2]. Khi cha còn làm Trấn thủ Quảng Nam, ông được ông nội giao chức Chưởng cơ để chỉ huy đạo quân bảo vệ ở dinh trấn Thanh Chiêm [2]. Đến năm 1614, khi Nguyễn Phúc Nguyên lên ngôi chúa, ông được cử làm Trấn thủ Quảng Nam thay cha [1][2]. Về gia đình, ông có vợ trưởng là bà Tống Thị Toại (con gái quan Cai cơ Tống Phúc Khang) và người vợ thứ là bà Bùi Thị Phượng, quê ở Duy Xuyên [2].
Trong thời gian cai quản Quảng Nam, ông quản lĩnh hai cửa biển Hội An và Đà Nẵng [2]. Theo tác giả Lê Thí, Nguyễn Phúc Kỳ đã thực hiện chính sách mở cửa giao thương với phương Đông lẫn phương Tây, đưa Hội An thành cảng thị quốc tế sầm uất bậc nhất Đông Nam Á thời bấy giờ [2]. Tác giả dẫn số liệu từ năm 1613 đến năm 1628, Hội An đã tiếp nhận 41 tàu buôn Nhật Bản; trong thời kỳ 1602 – 1635, Nhật Bản cấp 86 giấy phép cho tàu thuyền đến cảng Hội An trong số 130 giấy phép cấp cho 6 cảng ở Việt Nam [2]. Bên cạnh hoạt động thương mại, tác giả Lê Thí cho rằng thái độ thân thiện của ông với các nhà truyền giáo phương Tây đã tạo điều kiện cho các giáo sĩ như Francisco de Pina và Alexandre de Rhodes có nơi cư trú, nghiên cứu tiếng Việt và đóng góp vào sự ra đời của chữ Quốc ngữ tại dinh trấn Thanh Chiêm [2].
Quân sự và những năm cuối đời
Về mặt quân sự, năm 1627, Nguyễn Phúc Kỳ cầm quân phối hợp cùng Nguyễn Hữu Duật và Nguyễn Phúc Vệ đánh lui cuộc tấn công lần thứ nhất của quân Trịnh vào Đàng Trong, bảo vệ vững chắc biên giới phía Nam [1][2]. Nhờ công trạng này, ông được phong làm Thế tử để chuẩn bị nối ngôi [2]. Đến năm 1629, ông cùng người anh rể là Mạc Phúc Vinh (Nguyễn Phúc Vinh) đem quân vào Phú Yên dẹp cuộc nổi dậy của người Chăm và lập nên dinh Trấn Biên [2].
Ngày 14/3/1631, vợ thứ của ông là bà Bùi Thị Phượng qua đời [2]. Sau đó, Nguyễn Phúc Kỳ lâm bệnh và mất vào ngày 22/7/1631 [2]. Thi hài ông được an táng tại làng Thanh Quýt (nay là xã Điện Thắng cũ, thị xã Điện Bàn) [1][2].
Khu lăng mộ tại Duy Xuyên
Khu lăng mộ của Nguyễn Phúc Kỳ từng tồn tại ở Thanh Quýt hơn 350 năm, sau năm 1975 bị phá trong phong trào hợp tác hóa nông nghiệp [2]. Đến năm 2000, con cháu tộc Nguyễn Phước tại Quảng Nam – Đà Nẵng đã cải táng mộ phần của ông về xã Duy Sơn cũ, tọa lạc trên một ngọn đồi có cây cối rợp bóng gần nhà máy thủy điện Duy Sơn [1][2]. Khu mộ có diện tích gần 100 m² [1].
Ngày 10/4/2022, Ủy ban nhân dân xã Duy Sơn tổ chức lễ đón nhận bằng công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh cho lăng mộ Nguyễn Phúc Kỳ cùng tháp Chăm Dương Bi [1]. Đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trao bằng công nhận cho Ủy ban nhân dân xã Duy Sơn và tộc Nguyễn Phước [1]. Sau buổi lễ, con cháu tộc Nguyễn Phước đã rước bằng về nhà thờ và tổ chức nghi lễ cúng tế theo truyền thống [1]. Tại Duy Xuyên, phần mộ của ông nằm gần khu vực an nghỉ của thân mẫu là Mạc Thị Giai, lăng Bà Đoàn Quý Phi cùng các công chúa nhà Nguyễn [2].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: lăng Vĩnh Diễn.
- Di tích lân cận: Trà Kiệu, Lăng Bà Đoàn Quý Phi
- Thủ phủ và nhân vật liên quan: dinh trấn Thanh Chiêm, Francisco de Pina, Alexandre de Rhodes
- Thương cảng thời chúa Nguyễn: Phố cổ Hội An
- Địa giới hành chính: xã Duy Xuyên
Điều còn chưa rõ
- Năm sinh chính xác của Nguyễn Phúc Kỳ; bài viết của tác giả Lê Thí suy đoán trong khoảng 1597 – 1598, trong khi nguồn tin lễ đón bằng ghi không rõ năm sinh [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình trạng và địa chỉ hiện nay của nhà thờ tộc Nguyễn Phước nơi rước bằng di tích về đặt [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tọa độ địa lý cụ thể của khu lăng mộ gần 100 m² tại thôn Chiêm Sơn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Lăng mộ Nguyễn Phúc Kỳ và tháp Chăm Dương Bi (xã Duy Sơn) được công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh”, 10/04/2022, https://baodanang.vn/lang-mo-nguyen-phuc-ky-va-thap-cham-duong-bi-xa-duy-son-duoc-cong-nhan-di-tich-lich-su-cap-tinh-3027035.html, truy cập 23/10/2026.
- Lê Thí, “Nguyễn Phúc Kỳ – Tổng trấn Quảng Nam thời mở cửa”, Báo Quảng Nam, 15/11/2015, https://baodanang.vn/nguyen-phuc-ky-tong-tran-quang-nam-thoi-mo-cua-3035045.html, truy cập 23/10/2026.