Theo người dân địa phương được Báo Thanh Niên dẫn lời năm 2024, nghề làm trầm cảnh ở Trung Phước bắt đầu khi ông Nguyễn Trường Bộ chế tác một gốc dó bầu cổ thụ ăn trầm không nhiều thành tác phẩm cảnh và bán được 20 triệu đồng từ gần 40 năm trước thời điểm bài báo [2]. Từ dấu mốc ấy cùng nguồn nguyên liệu cây dó bầu trồng ở vùng Tiên Phước lân cận, làng Trung Phước bên thượng nguồn sông Thu Bồn thuộc xã Nông Sơn phát triển thành nơi sản xuất trầm cảnh, đồ mỹ nghệ và tinh dầu trầm xuất khẩu [1][2][3].
Nguồn gốc nghề trầm và kỹ thuật tạo trầm trên cây dó bầu
Theo bài viết năm 2018 trên Báo Đà Nẵng, nghề làm trầm hương đến vùng đất Quảng theo chân những thương nhân từ Khánh Hòa [3]. Khi nguồn dó bầu tự nhiên trong các cánh rừng nguyên sinh phía tây Quảng Nam cũ cạn kiệt vì hoạt động tìm trầm tự nhiên, người làm nghề chuyển sang trồng cây dó bầu và tạo trầm nhân tạo [1][3].
Tại vùng huyện Tiên Phước cũ, hai anh em ông Trần Vũ Linh và Dương Quốc Trinh ở xã Tiên Mỹ cũ (nay thuộc xã Tiên Phước) được Báo Người Lao Động năm 2016 ghi nhận là những người đầu tiên đưa cây dó bầu từ rừng về trồng tại vườn nhà [1]. Tính đến năm 2018, diện tích vườn dó bầu ở huyện Tiên Phước cũ ước khoảng 1.000 ha; ngoài nguồn tại chỗ, thợ làm trầm còn ra các tỉnh phía Bắc mua thêm gỗ dó bầu về chế biến [3]. Theo ông Hoàng Văn Trưởng, Chủ tịch Hội Thủ công mỹ nghệ trầm hương huyện Tiên Phước cũ (tổ chức có 28 hội viên vào năm 2018), cây dó bầu trồng đạt 6 – 7 năm tuổi sẽ được người trồng cứa tạo “vết thương” trên thân rồi cấy hóa chất vào vết cứa để kích thích cây kết trầm [3].
Bên cạnh dòng hàng mỹ nghệ và tinh dầu, vùng Trung Phước còn phát triển mạnh nghề chế tác trầm cảnh dựa trên thế tự nhiên của gốc và thân cây dó bầu đã tạo trầm [2]. Sau tác phẩm trầm cảnh đầu tiên của ông Nguyễn Trường Bộ bán được 20 triệu đồng, người dân Trung Phước bắt đầu mở xưởng chế tác trầm cảnh với nhiều kích cỡ, từ loại nhỏ để bàn, bonsai, tượng Phật cho đến những khối trầm cảnh tạo dáng ngọn núi cao gần 3 m [2].
Giai đoạn buôn trầm xuyên biên giới
Khoảng năm 2005 – 2010, người dân Trung Phước thu mua cây dó bầu từ vùng Tiên Phước đưa về chế tác thành chuỗi hạt và đồ mỹ nghệ để đưa sang Trung Quốc tiêu thụ [1]. Theo Báo Đà Nẵng, giai đoạn 2009 – 2014 là thời kỳ phát triển mạnh của làng Trung Phước (khi đó thuộc xã Quế Trung, huyện Nông Sơn cũ) với hàng chục cơ sở sản xuất, chế biến thủ công mỹ nghệ trầm hương và tinh chế dầu trầm quy mô lớn hoạt động cả ngày đêm [3]. Nghề làm trầm xuất ngoại còn lan sang làng cổ Đại Bình ở kế bên [1].
Sản phẩm của làng được các chủ cơ sở mang đi giới thiệu tại các hội chợ quốc tế ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông, Đài Loan và Dubai, đồng thời giao dịch với khách mua từ Ấn Độ, Singapore, Thái Lan [1][3]. Ông Huỳnh Văn Thành, một người dân làng Trung Phước, cho biết tại hội chợ quốc tế ở Nam Ninh (Trung Quốc), trong hơn 100 gian hàng của Việt Nam có 10 gian hàng trầm cảnh của làng Trung Phước [2][3]. Một chuỗi hạt trầm ở trong nước có giá 1 triệu đồng khi đưa sang thị trường Trung Quốc thời điểm đó có lúc bán được 20 – 30 triệu đồng; mỗi chuyến đi hội chợ hoặc bán dạo, người buôn trầm thu về từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng [1]. Khoảng năm 2010, khu vực chợ Trung Phước mọc lên nhiều nhà cao tầng và được gọi là “làng tỉ phú” [1].
Với định hướng đưa trầm hương thành nghề chủ lực, chính quyền huyện Nông Sơn cũ đã phê duyệt đồ án quy hoạch chi tiết cụm công nghiệp – thương mại – dịch vụ tại thôn Trung Phước rộng hơn 15 ha gắn với làng nghề trầm hương, đồng thời mở lớp đào tạo lao động [1]. Năm 2014, địa phương đầu tư hơn 3,7 tỷ đồng xây dựng khu trưng bày sản phẩm cho làng nghề thủ công mỹ nghệ dó trầm hương tại xã Quế Trung cũ nhằm hỗ trợ các cơ sở quảng bá, tiêu thụ sản phẩm [1][3].
Biến động thị trường từ sau năm 2014
Theo ghi nhận của Báo Người Lao Động năm 2016 và Báo Đà Nẵng năm 2018, do số người tham gia làm trầm tăng nhanh mà thiếu kiểm soát chất lượng, một số người đã dùng công nghệ nấu dầu và bơm, phun hóa chất vào sản phẩm giả trầm hương để bán giá cao [1][2][3]. Khi phát hiện có sự can thiệp hóa chất, khách mua tại Trung Quốc, Ấn Độ, Dubai siết chặt tiêu chuẩn hoặc ngừng mua hàng của Trung Phước [1][3].
Vào năm 2016, nhiều hộ kinh doanh ở Trung Phước và Đại Bình tồn đọng lượng hàng trị giá từ vài trăm triệu đến 2 – 3 tỷ đồng phải gửi lại trong các kho ở Trung Quốc (như tại tỉnh Vân Nam), mỗi tháng tốn tiền phí ký gửi [1]. Các hộ nhỏ vay vốn lãi suất cao rơi vào cảnh nợ nần, phải bán nhà hoặc bỏ nghề; những chủ cơ sở lớn tích lũy được vốn từ trước thì chuyển sang kinh doanh vận tải, du lịch, nhà hàng, khách sạn, bất động sản hoặc lập trang trại, còn một số hộ trồng dó bầu ở Tiên Phước chuyển sang trồng hồ tiêu Tiên Phước và cây ăn quả [1][3]. Khu nhà trưng bày sản phẩm làng nghề xây năm 2014 cũng rơi vào cảnh vắng hoạt động [1].
Dù thị trường xuất khẩu tiểu ngạch thu hẹp, nghề làm nhang hương và chế tác trầm cảnh tại khu vực thị trấn Trung Phước và xã Quế Lộc cũ (nay là xã Nông Sơn) vẫn được một bộ phận cơ sở duy trì [2][3]. Năm 2018, cơ sở của anh em nghệ nhân Lê Văn Hải ở thôn 3, xã Quế Lộc cũ vẫn sản xuất nhang hương và chế tác trầm cảnh ghép bán cho khách trong nước với giá trên 100 triệu đồng mỗi tác phẩm lớn [3]. Khảo sát của Báo Thanh Niên tháng 11/2024 ghi nhận tại thị trấn Trung Phước cũ vẫn còn các xưởng chế tác hàng trăm tác phẩm trầm cảnh tự nhiên và trầm cảnh công nghệ (nấu dầu), có mức giá từ 10 triệu đồng đến hàng trăm triệu đồng để cung cấp cho giới buôn trầm đưa đi tiêu thụ [2].
Tra cứu liên quan
- Cùng địa bàn xã Nông Sơn: xã Nông Sơn, làng cổ Đại Bình, mỏ than Nông Sơn, sông Thu Bồn
- Vùng nguyên liệu và nông sản lân cận: xã Tiên Phước, hồ tiêu Tiên Phước
- Làng nghề xứ Quảng: làng nghề truyền thống ở Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Năm hình thành nghề làm trầm hương đầu tiên tại Trung Phước và năm ông Nguyễn Trường Bộ chế tác tác phẩm trầm cảnh đầu tiên chưa có mốc năm chính xác (nguồn năm 2024 chỉ ghi ước khoảng “gần 40 năm trước”) [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số lượng hộ làm nghề, sản lượng trầm hương, nhang trầm của xã Nông Sơn hiện nay và hiện trạng sử dụng khu nhà trưng bày làng nghề xây dựng năm 2014 chưa có số liệu thống kê mới [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Mốc thời gian đổi tên đơn vị hành chính từ xã Quế Trung (nêu trong nguồn năm 2016, 2018) thành thị trấn Trung Phước (nêu trong nguồn năm 2024) trước khi nhập vào xã Nông Sơn năm 2025 chưa được nêu trong các nguồn bài viết [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trần Thường, “Về làng buôn trầm xuyên quốc gia”, Báo Người Lao Động (đăng trên Báo Tuổi Trẻ), 5/2/2016, https://tuoitre.vn/nld/thoi-su-trong-nuoc/ve-lang-buon-tram-xuyen-quoc-gia-20160205223056052.htm, truy cập 23/10/2026.
- Quang Viên, “‘Thế giới’ trầm, kỳ: Vi diệu thú chơi trầm cảnh”, Báo Thanh Niên, 24/11/2024, https://thanhnien.vn/the-gioi-tram-ky-vi-dieu-thu-choi-tram-canh-185241123183239891.htm, truy cập 23/10/2026.
- Bích Hạnh, “Con đường trầm hương”, Báo Đà Nẵng, 13/2/2018, https://baodanang.vn/con-duong-tram-huong-3092550.html, truy cập 23/10/2026.