Ở thôn Thuận An, xã Tam Hải, nghĩa địa cá Ông gắn với tục thờ cá voi của cư dân vùng biển [1]. Lý lịch di tích do cổng thông tin xã đăng mô tả từ việc một con cá voi chết trôi dạt vào bờ, cách cộng đồng lo hậu sự, đến lễ cúng có rước thuyền và ngày hội [1]. Tam Hải là xã đảo, nay thuộc thành phố Đà Nẵng; xã không đổi tên trong đợt sắp xếp năm 2025.
Tục thờ cá Ông
Theo lý lịch di tích, tục thờ cá voi phổ biến trong cộng đồng cư dân ven biển. Người dân tin Cá Ông là sinh vật linh thiêng, có thể cứu người gặp nạn ngoài biển. Tài liệu ghi mùa lễ hội kéo dài từ tháng 6 đến giữa tháng 9 hằng năm [1]. Đây là mô tả trong hồ sơ di tích, không phải lịch tổ chức của một năm cụ thể.
Hồ sơ cũng chép một truyền thuyết của người Việt miền Trung: cá voi vốn là mảnh vải từ áo cà sa của Đức Phật, được trao phép màu để cứu người giữa bão biển [1]. Câu chuyện được thuật như truyền thuyết, không phải lời giải thích về nguồn gốc theo sử liệu.
Khi cá Ông lụy vào bờ
Người dân gọi việc cá Ông chết và trôi dạt vào bờ là “Ông lụy”. Khi phát hiện xác, họ báo cho làng xã. Theo hồ sơ, trong lệ cũ, xã trưởng trình công văn lên tri phủ hoặc tri huyện để người đến khám nghiệm, cấp tiền hương đèn, vải đỏ và đất làm lăng [1]. Cách ghi chức danh này phản ánh cơ chế hành chính trong quá khứ, không phải cấp chính quyền hiện nay.
Cộng đồng cùng chịu tang. Người đầu tiên trông thấy xác được xem là “trưởng nam” của làng và chịu tang 100 ngày, theo niềm tin Cá Ông sẽ phù hộ việc đi biển [1]. Nếu xác quá lớn, dân làng quây giữ dưới nước đến khi phần thịt rã, rồi đưa bộ xương lên bờ chôn cất [1]. Hồ sơ không xác định các thực hành này còn được tiến hành nguyên dạng ở Tam Hải hiện nay hay không.
Những nghi thức trong lễ cúng
Lý lịch di tích mô tả nhiều phần lễ và hội. Lễ cầu an diễn ra vào đêm đầu tiên tại lăng; lễ vật gồm hoa quả và món ăn trên bờ, không có hải sản [1]. Sáng hôm sau, đoàn người rước bài vị cùng đồ cúng từ lăng ra bến tàu, rồi thuyền đi ra biển trong tiếng trống chiêng [1].
Khi đoàn rước trở về, hồ sơ ghi lễ cúng tiên sư và tổ nghề được tổ chức tại lăng. Lễ chánh tế diễn ra vào nửa đêm; sáng hôm sau là ngày hội với đua thuyền và bơi thúng [1]. Đây là trình tự được ghi trong lý lịch, chưa đủ để xác nhận thời điểm hoặc quy mô tổ chức gần đây.
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: tục thờ cá Ông ở xứ Quảng.
- Không gian đảo: hai xã đảo Tân Hiệp và Tam Hải, hòn Mang, hòn Dứa
- Tín ngưỡng biển: lễ hội cầu ngư, làng chài Tân Thái
Điều còn chưa rõ
- Trang thông tin xã gọi đây là nghĩa địa cá Ông “lớn nhất nước”, nhưng không kèm số liệu so sánh. Nhận định này chỉ có thể dẫn là lời giới thiệu của trang xã [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hồ sơ không cho biết năm hình thành nghĩa địa, số lượng bộ xương được an táng, hoặc tình trạng thực hành các nghi thức hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cách mô tả các bước xử lý xác cá Ông có thể thuộc tập quán được ghi nhận chung; hồ sơ chưa tách rõ bước nào đã được xác nhận riêng tại Tam Hải [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin điện tử xã Tam Hải, “Lý lịch di tích: Nghĩa địa cá Ông”, https://tamhai.danang.gov.vn/ly-lich-di-tich-nghia-dia-ca-ong/, truy cập 23/10/2026.
