Ngày 16/10/1945 là mốc thành lập Quân khu 5, không phải mốc riêng trong cuộc đời Nguyễn Huy Chương [1]. Ông sinh năm 1926, quê xã Quế Phú, huyện Quế Sơn cũ; địa bàn nay thuộc xã Xuân Phú [1]. Về sau, ông giữ chức Phó Tư lệnh về chính trị Quân khu 5 [1].
Từ Hương Quế đến hoạt động cách mạng
Theo bài viết của Báo Đà Nẵng, Nguyễn Huy Chương lớn lên trong một gia đình khá giả nhưng sống giản dị. Khi còn trẻ, ông tham gia Tổ thanh niên phản đế. Thực dân Pháp bắt giam ông lúc 16 tuổi; bài báo cho biết ông không khai báo tổ chức và được thả sau đó [1].
Sau khi ra tù vài tháng, ông nối lại hoạt động qua cơ sở và liên lạc với Võ Chí Công cùng Nguyễn Sắc Kim [1]. Năm 1945, ông tham gia khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám và được bầu làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời làng Hương Quế. Ông nhập ngũ năm 1947, chiến đấu ở Quảng Nam và Tây Nguyên, rồi theo Trung đoàn 120 tập kết ra Bắc [1].
Chính ủy ở chiến trường
Ông có thời gian công tác trong Sư đoàn 2; bài báo ghi rằng trong sáu năm ở đơn vị, hai lần ông làm chính ủy vào những thời điểm khó khăn [1]. Sau Mậu Thân 1968, tình hình chiến trường được mô tả là thiếu thốn lương thực và chịu đánh phá dữ dội. Ông thường đến nơi bộ đội làm nhiệm vụ để thăm hỏi, động viên [1].
Một câu chuyện do cựu chiến binh Lê Hồng Mai kể lại cho thấy cách ông quan tâm cấp dưới. Khi bộ phận cơ yếu đào hầm xuyên đêm, ông đưa tiền để anh em mua thuốc hút. Sau này họ mới biết số tiền ấy vốn được nhờ xin để mua thuốc cho một chỉ huy khác [1]. Cùng nhân chứng kể ông từng ghé thăm vợ ông trong căn nhà nhỏ sau khi bà sinh con [1]. Đây là lời kể của nhân chứng được bài báo dẫn, không phải hồ sơ quân sự.
Tại trận Cấm Dơi ở Quế Sơn, bài báo dẫn lời cựu quân y Trần Thanh Hạ kể rằng Nguyễn Huy Chương khi ấy là Chính ủy Sư đoàn 711. Trong một đợt bom B-52, chiến sĩ bảo vệ che chắn cho ông; một người bị thương [1]. Nguồn không nêu ngày cụ thể của sự kiện [1].
Sau chiến tranh
Năm 1984, ông gửi thư cho Nguyễn Trung Thu, khi ấy đang làm nhiệm vụ quốc tế. Bức thư dự báo rằng người nhận có thể nối tiếp ông trong vai trò điều hành quân đội sau 15 năm. Bài báo thuật lại nhận xét của tướng Thu rằng lời dự báo ấy cho thấy cách ông nhìn thế hệ trẻ [1].
Ông rời binh nghiệp năm 1995. Sau đó, ông được mời nói chuyện tại các cơ quan, đơn vị và dành thời gian cho công tác khuyến học ở thành phố [1]. Bài báo cho biết ông mất năm 2004 sau một cơn đau tim, nhưng không nêu ngày tháng cụ thể. Tên ông được đặt cho hai con đường, một ở Đà Nẵng và một ở Tam Kỳ [1].
Tra cứu liên quan
- Quê quán: xã Xuân Phú, Võ Chí Công
- Bối cảnh khu vực: Khu ủy V ở Sông Trà, Bảo tàng Hồ Chí Minh – Quân khu 5
- Nhân vật xứ Quảng: danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Nguồn không ghi ngày mất cụ thể của ông, cũng không nêu đầy đủ các mốc chức vụ qua từng năm [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tư liệu được dẫn là một bài báo hồi cố, trong đó một số chi tiết chiến trường đến từ lời kể của cựu chiến binh [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Vị tướng làng quê Hương Quế”, 16/10/2020, https://baodanang.vn/vi-tuong-lang-que-huong-que-3034845.html, truy cập 23/10/2026.