Năm 2019, thợ di dời ba ngôi mộ cổ trong khuôn viên một nhà thờ ở Điện Phương và gặp những chiếc quan tài gỗ đóng theo kiểu châu Âu, bên trong là những bộ xương dài và to [1]. Từ đó, nhà thờ Phú Yên có thêm một câu hỏi lớn: ai nằm ở đây?
Ba ngôi mộ
Linh mục Giuse Nguyễn Thanh Tùng, người quản nhiệm nhà thờ, nói với Việt Nam News rằng các giáo sĩ dòng Tên khi qua đời thường được an táng tại nhà thờ, và những hài cốt này được cho là có từ khi nhà thờ mới dựng, khoảng bốn thế kỷ trước [1].
Ông cũng cho rằng một trong ba ngôi mộ là nơi yên nghỉ của Francisco de Pina, vì theo tư liệu của nhà thờ, Pina đã sống ở đây để truyền giáo và dạy chữ Quốc ngữ ở dinh trấn Thanh Chiêm gần đó [1].
Vì sao cần dè dặt
Đây là nhận định của người quản nhiệm nhà thờ, được một tờ báo thuật lại. Bài báo không nói đã có giám định khảo cổ hay xét nghiệm nào. Cũng chính bài ấy dẫn một tài liệu cũ chép rằng Pina chết đuối năm 1625, khi bão ập vào lúc ông cùng người giúp việc đang trên một chiếc thuyền nhỏ chở tài liệu ra tàu Bồ Đào Nha ngoài khơi Hội An [1]. Thi thể ông có được đưa về đây hay không, bài báo không nói.
Trường học năm 1619
Theo giáo sư Nguyễn Đăng Hưng, Pina mở ngôi trường đầu tiên ở Thanh Chiêm năm 1619 để dạy chữ Quốc ngữ và giáo lý; nhà thờ và trường được dựng năm 1623 [1]. Theo Nghị quyết 1659, phường Điện Phương cũ nay thuộc phường Điện Bàn [2].
Xem thêm
Alexandre de Rhodes, học trò của Pina; làng mì Phú Chiêm, cũng ở Điện Phương.
Nguồn tham khảo
- Việt Nam News, “Roots of modern writing system emerge”, 5/1/2020, https://vietnamnews.vn/sunday/features/570692/roots-of-modern-writing-system-emerge.html, truy cập 12/10/2026.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1659/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng năm 2025, 16/6/2025, toàn văn trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-1659-nq-ubtvqh15-sap-xep-cac-dvhc-cap-xa-cua-thanh-pho-da-nang-nam-2025-119250616202714604.htm, truy cập 12/10/2026.
