Trên mộ Phan Quang có bốn chữ Ngũ phụng tề phi, nhắc lần ông đỗ đại khoa cùng bốn người Quảng Nam khác năm 1898 [1][2]. Từ gia đình ông, hai người con Phan Khoang và Phan Du tiếp tục làm việc với sách vở, nhưng theo con đường sử học, báo chí và văn chương [1].
Từ Phước Đức đến khoa Mậu Tuất
Theo Báo Đà Nẵng, năm 1894 Phan Quang rời quê Phước Đức đi thi và đỗ cử nhân [1]. Bốn năm sau, ông đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân [1].
Nhóm Ngũ phụng tề phi năm ấy gồm ba tiến sĩ Phạm Liệu, Phan Quang, Phạm Tuấn và hai phó bảng Dương Hiển Tiến, Ngô Chuân [2]. Vì thế, danh xưng này không có nghĩa cả năm người đều nhận cùng một học vị [2].
Ông nội Phan Quang là Phan Văn Thuật, đỗ cử nhân năm 1840 tại trường thi Thừa Thiên, từng làm Án sát rồi Bố chánh Quảng Bình [1]. Bài báo dẫn gia phả tộc Phan Quế Sơn để kể rằng đến đời cháu, gia đình có hai người đỗ tú tài, một người đỗ cử nhân và Phan Quang đỗ tiến sĩ [1].
Công việc làm quan
Nguồn năm 2023 ghi ba năm sau khi đỗ đại khoa, ông được bổ làm Tri huyện Lệ Thủy rồi chuyển sang Bố Trạch, đều ở Quảng Bình [1]. Năm 1905, theo cách kể của bài báo, ông phản đối việc công sứ Pháp đòi tăng thuế điền thổ vì địa phương nghèo và thường chịu thiên tai [1].
Sau đó, ông bị triệu về kinh; năm năm sau mới được bổ làm giáo thọ Tuy An ở Phú Yên [1]. Các chức tiếp theo được nguồn liệt kê gồm Tri huyện Hòa Đa, Án sát Bình Định, Thị lang rồi Tham tri Bộ Hình [1].
Cả Báo Đà Nẵng và Thanh Niên đều ghi ông về hưu với hàm Thượng thư; riêng nguồn năm 2023 xác định năm nghỉ là 1930 [1][2]. Cần phân biệt hàm khi nghỉ với chức Tham tri ông từng đảm nhiệm [1][2].
Gia đình và dấu tích ở quê
Phan Quang có quan hệ thông gia với Phó bảng Nguyễn Đình Hiến qua cuộc hôn nhân của Phan Khoang và Nguyễn Thị Thanh [1]. Nguồn giới thiệu Phan Khoang là trưởng nam, được cha dạy chữ Hán, về sau làm nghiên cứu lịch sử, giảng dạy và báo chí [1]. Người con khác là Phan Du làm báo, viết văn và để lại sách Quảng Nam trong lịch sử [1].
Phan Quang mất ngày 7/3/1939 tại quê [1]. Phóng sự Thanh Niên năm 2008 mô tả mộ ở Quế Châu cũ, trên một gò cao, đã được con cháu trùng tu; bài năm 2023 ghi mộ là di tích văn hóa – lịch sử cấp tỉnh [1][2].
Tra cứu liên quan
- Khoa bảng: khoa bảng Điện Bàn.
- Nhân vật: danh nhân xứ Quảng.
- Địa giới: bảng tra phường xã.
Điều còn chưa rõ
- Nguồn chưa cung cấp số, ngày quyết định xếp hạng khu mộ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Câu chuyện phản đối tăng thuế cần đối chiếu hồ sơ quan chức hoặc tư liệu đồng thời; bài hiện dựa vào lời thuật của Báo Đà Nẵng [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Con nhà tông…”, 28/1/2023, https://baodanang.vn/con-nha-tong-3235373.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Thanh Niên, “Nổi chìm ‘Ngũ phụng tề phi'”, 13/11/2008, https://thanhnien.vn/noi-chim-ngu-phung-te-phi-185119404.htm, truy cập 23/10/2026.
