Chợ Đàng là một chợ quê nằm ven trục đường giao thông tại vùng Quế Sơn cũ, nay thuộc địa bàn xã Quế Sơn Trung [1]. Ngôi chợ gắn liền với sinh hoạt mua bán của cư dân địa phương và lưu truyền câu chuyện hình thành từ thời vị quan Lễ bộ Thượng thư Phan Quang nhường đất mở chợ [1].
Lời kể về nguồn gốc lập chợ
Vùng đất Quế Châu là quê quán của Tiến sĩ Phan Quang cùng con cháu trong dòng tộc như nhà sử học Phan Khoang và nhà văn Phan Du [1]. Năm 1898, khi 26 tuổi, Phan Quang thi đỗ đại khoa, trở thành một trong các danh sĩ thuộc nhóm Ngũ phụng tề phi [1]. Đến năm 1930, ông nhận chức Lễ bộ Thượng thư rồi về quê nghỉ ngơi [1].
Theo lời kể được ghi lại trong bài báo, sau khi đỗ đạt đại khoa, Phan Quang mở tiệc ăn mừng và tạ ơn cha mẹ [1]. Chức sắc các cấp cùng dân chúng đã đến chung vui và rước các đoàn hát bội về diễn suốt ba tháng liên tiếp phục vụ người dân trong vùng [1].
Thời điểm ấy Quế Châu chưa có chợ [1]. Người đi xem hát đông đúc kéo theo các điểm bán hàng ăn uống tự phát phục vụ ban đêm [1]. Khi các gánh hát rời đi, người dân vẫn duy trì việc tụ tập buôn bán chồm hổm [1]. Trước nhu cầu đó, ông Phan Quang đề xuất lên chính quyền huyện xin mở chợ và dành một phần đất riêng của gia đình làm mặt bằng mua bán cho dân làng [1]. Chợ ban đầu được gọi là chợ cụ Thượng, sau này vì nằm sát mặt đường lớn nên người dân quen gọi là chợ Đàng [1].
Không gian buôn bán và thổ sản địa phương
Chợ Đàng nằm sát tỉnh lộ 611, trục đường nối từ thị trấn Đông Phú cũ xuống ngã ba Hương An trên quốc lộ 1, theo hướng lên đèo Le [1]. Vị trí mặt tiền đường cái giúp việc buôn bán và vận chuyển hàng hóa giữa các vùng diễn ra thuận lợi [1].
Vào cuối thập niên 1970 sau chiến tranh, chợ từng ở trong tình trạng vắng vẻ và chật hẹp, chủ yếu trao đổi các mặt hàng củi đốt, đường bát và heo giống [1]. Đến cuối năm 2012, chợ Đàng gặp phải một vụ hỏa hoạn và sau đó được xây dựng lại với quy mô khang trang hơn [1].
Bên cạnh các quầy ki-ốt bán đồ tạp hóa, hàng điện tử và tiệm vàng được dựng thêm quanh chợ, khu chợ chính vẫn duy trì nhiều sản vật truyền thống của địa phương [1]. Nổi bật tại đây là bún sắn sợi khô làm từ củ sắn phơi khô (được ép sợi bằng máy, còn được gọi là phở sắn), cùng các loại bánh quê như bánh ít lá gai, bánh tráng, bánh tét, bánh tổ, xôi đậu, đậu xanh, đậu phụng [1]. Chợ còn bán chổi rang làm từ cây rang lấy trong rừng sâu, cùng khu vực bán gia súc, gia cầm nhỏ ở phía sau [1].
Tư liệu về đất và người Quế Sơn, trong đó có chợ Đàng và truyền thống khoa bảng của địa phương, được ghi nhận trong cuốn sách “Quế Sơn, Đất và Người” do Trương Vũ Quỳnh và Phạm Úc chủ biên, Nhà xuất bản Hội Nhà Văn phát hành năm 2015 [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: chợ Nồi Rang ở Duy Nghĩa.
- Vị đại khoa gắn với nguồn gốc chợ: Phan Quang
- Nhà sử học trong dòng họ Phan ở Quế Châu: Phan Khoang
- Nhà văn, nhà nghiên cứu cùng dòng tộc: Phan Du
- Nhóm đại khoa xứ Quảng năm 1898: Ngũ phụng tề phi
- Danh sách: danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Năm thành lập cụ thể của chợ Đàng; tiêu đề bài báo dùng cụm từ “trăm tuổi” và bài viết ước tính chợ tồn tại gần một thế kỷ tính từ lúc Thượng thư Phan Quang hiến đất, nhưng chưa dẫn mốc năm chuẩn xác bằng văn bản [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Niên điểm Thượng thư Phan Quang hiến đất: bài báo kể việc hiến đất xuất phát từ dịp các gánh hát mừng đỗ khoa thi năm 1898, song chi tiết về tên gọi “chợ cụ Thượng” thường gắn với chức vụ Thượng thư mà ông đảm nhận năm 1930 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Chợ Đàng trăm tuổi…”, 19/03/2023, https://baodanang.vn/cho-dang-tram-tuoi-3053027.html, truy cập 23/10/2026.
