Giữa cánh đồng thôn Tây Viên (trước 7/2025: xã Sơn Viên, huyện Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam), hai mạch nước nóng ngầm phun lên trên một gò đất cao hơn mặt ruộng vài tấc, cách nhau khoảng 20 m [1][2]. Dân gian trong vùng gọi hai điểm nước trồi này là Vũng Ông và Vũng Bà, Ục Ông và Ục Bà, Vú Ông và Vú Bà, hoặc gộp chung là Suối Ục [1][3]. Năm 1998, hai bể xi-măng hình lục giác và hình ô van được xây ngay trên miệng mạch để gom nước cho người dân sử dụng [1][2].
Vị trí và hai bể nước xây năm 1998
Hai mạch nước nằm ở phía tây Đèo Le, cách đường ĐT611 khoảng 100 m và cách khu đền tháp Mỹ Sơn chừng một giờ đi xe máy hoặc ô tô [1][3]. Theo nghĩa bóng được người địa phương truyền lại, tên “Tây Viên” có nghĩa là khu vườn hay làng hoa viên ở phía tây [1][3]. Từ cánh đồng thôn Tây Viên nhìn về hướng mặt trời mọc có các đỉnh Hòn Tàu, Hòn Dung, Hòn Châu và núi Chúa [1][2]. Các nguồn báo chí năm 2020 – 2023 đều ghi thôn Tây Viên thuộc xã Sơn Viên cũ, huyện Nông Sơn cũ [1][2][3]; hai nguồn này không nêu xã Trung Phước hay Quế Lộc, nên việc địa bàn xã Sơn Viên cũ nay thuộc xã Nông Sơn hay xã Quế Sơn cần đối chiếu thêm với hồ sơ hành chính [CẦN KIỂM CHỨNG].
Từ chỗ phun trào trên gò đất, nước từ hai mạch chảy ra một con mương nhỏ qua các thửa ruộng rồi hòa vào khe nước mát gần đó [1][2]. Năm 1998, một doanh nghiệp phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng hai bể xi-măng không đáy ngay tại hai mạch nước, mỗi bể có diện tích khoảng 15 m² [1][2]. Bể Ục Ông (Vũng Ông) xây hình lục giác, còn bể Ục Bà (Vũng Bà) xây hình ô van; ở giữa mỗi bể có đóng ống sắt để nước tự chảy ra như vòi nước sinh hoạt [1][2]. Bài viết trên Báo Đà Nẵng tháng 2/2023 mô tả lối vào chỉ men theo bờ mương nhỏ phủ cỏ trơn trượt [1], còn bài trên Báo Dân trí tháng 7/2023 dẫn lời người dân cho biết một doanh nghiệp đã đầu tư làm đường và lắp điện chiếu sáng nên việc đi lại thuận tiện hơn trước [2].
Đặc điểm mạch ngầm và nhiệt độ nước
Báo Đà Nẵng năm 2023 và Báo Dân trí năm 2023 dẫn lời các nhà nghiên cứu địa chất cho rằng hai mạch nước ngầm có thể hình thành sau các đợt kiến tạo địa chất hàng triệu năm trước, bắt nguồn từ chân dãy Hòn Tàu [1][2]. Theo Báo Dân trí, dãy Hòn Tàu có chu vi khoảng 100 km², trải trên địa bàn ba huyện cũ là Duy Xuyên, Quế Sơn và Nông Sơn (nay thuộc vùng các xã như xã Duy Xuyên, xã Quế Sơn, xã Nông Sơn), có trữ lượng nước ngầm lớn và ổn định quanh năm [2]. Nước suối chứa các chất khoáng hòa tan gồm canxi, lưu huỳnh, sắt và kali [1][2]. Ngược lại, bài viết tháng 10/2020 trên Báo Đà Nẵng ghi nhận tại thời điểm đó chưa ai đo độ nông sâu của hai giếng và chưa có công trình đánh giá địa chất hay trữ lượng nước khoáng nóng ở thung lũng này [3].
Các bài báo ghi nhận nhiệt độ nước không thống nhất. Bài năm 2020 của Báo Đà Nẵng viết nước chảy ra mương nhỏ nóng khoảng 50 – 60°C [3]; Báo Dân trí tháng 7/2023 ghi sức nóng ở bể vào mùa hè khoảng 60°C [2]; còn bài tháng 2/2023 của Báo Đà Nẵng ghi nhiệt độ nước ở đáy bể là 80°C và cho biết người dân có thể thả trứng xuống đáy bể để luộc [1]. Vào mùa nắng, đáy bể lộ lớp bùn màu trắng đục với các bọt tăm sủi lên; vào mùa đông hoặc khi trời mưa lạnh, hơi nước từ hai bể bốc lên thành làn khói trắng [1][2]. Người dân địa phương dùng nguồn nước này trong sinh hoạt hằng ngày và dẫn nước chống hạn cho ruộng lúa xung quanh khi nắng hạn [2].
Tương truyền trong dân gian và việc quy hoạch khai thác
Người cao tuổi ở xã Sơn Viên cũ cho biết chưa thấy tài liệu nào chép thời điểm xuất hiện của hai mạch nước, chỉ nghe truyền miệng qua nhiều đời [2]. Tương truyền, thuở vùng Tây Viên còn hoang vu và có nhiều thảo dược, Ngọc Hoàng sai chư thần xuống xem đất; sau một đêm mưa gió sấm chớp, hai con trâu vàng từ đỉnh núi Chúa sà xuống cánh đồng [1]. Sáng hôm sau, dân làng tìm thấy xác hai con trâu nằm cách nhau khoảng 20 m nên đắp hai nấm mộ chôn cất; ít lâu sau hai nấm mộ biến mất, thay bằng hai vòi nước nóng bốc hơi, được dân làng lấy tre gai rào lại và đặt tên là Suối Ục [1]. Một câu chuyện khác tương truyền rằng có hai vợ chồng đến Tây Viên đốn cây dựng nhà, khai phá lập làng, khi mất đã hóa thành hai dòng nước nóng để lại cho dân làng nên được gọi là Vú Ông, Vú Bà [1].
Về khai thác du lịch, cuối năm 2004, UBND tỉnh Quảng Nam cũ có thông báo thỏa thuận địa điểm cho Công ty TNHH Thương mại – du lịch và dịch vụ Sông Hàn khảo sát, lập dự án Khu du lịch sinh thái nước khoáng nóng Tây Viên [3]. Doanh nghiệp này thuê đất từ năm 2007 và hai lần xin gia hạn nhưng sau 16 năm vẫn không triển khai dự án [3]. Ngày 10/4/2020, UBND tỉnh Quảng Nam cũ ban hành Quyết định số 1012/QĐ-UBND thu hồi hơn 102.000 m² đất đã cho doanh nghiệp thuê, giao cho Ban quản lý Các dự án đầu tư xây dựng – phát triển quỹ đất huyện Nông Sơn cũ quản lý và lập phương án sử dụng [3]. Chính quyền địa phương định hướng nghiên cứu đưa điểm nước nóng này vào tuyến tham quan nối Mỹ Sơn, làng Đại Bình, Hòn Kẽm Đá Dừng và khu vực Hòn Tàu – Đèo Le [2][3].
Tra cứu liên quan
- Suối khoáng khác tại Đà Nẵng: suối khoáng nóng Đà Nẵng
- Địa bàn và vùng lân cận: xã Nông Sơn, xã Quế Sơn, xã Duy Xuyên
- Địa danh quanh vùng: núi Ấn (núi Chúa), Hòn Kẽm Đá Dừng, thánh địa Mỹ Sơn, Khu tưởng niệm Hòn Tàu – Đèo Le
Điều còn chưa rõ
- Đơn vị hành chính cấp xã hiện nay của thôn Tây Viên (xã Sơn Viên cũ): trước năm 2025 xã Sơn Viên từng được sắp xếp về huyện Quế Sơn cũ, nhưng ba nguồn của bài chưa nêu trực tiếp thôn Tây Viên nay thuộc xã Nông Sơn hay xã Quế Sơn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nhiệt độ thực tế tại mạch nước: các bài báo ghi chênh lệch từ 50 – 60°C [2][3] đến 80°C [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số liệu khảo sát địa chất và hàm lượng khoáng cụ thể: hai nguồn năm 2023 dẫn nhận định của các nhà địa chất [1][2], trong khi nguồn năm 2020 ghi chưa có công trình đánh giá địa chất và trữ lượng tại đây [3] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình trạng kêu gọi đầu tư và quy hoạch khu đất hơn 102.000 m² sau Quyết định thu hồi số 1012/QĐ-UBND ngày 10/4/2020 đến nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, Thái Kiều Vi, “Huyền tích suối nước nóng Tây Viên”, 26/02/2023, https://baodanang.vn/huyen-tich-suoi-nuoc-nong-tay-vien-3235490.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Dân trí, Ngô Linh, “Độc đáo nước suối sôi sùng sục bốc khói ngày đêm ở Quảng Nam”, 09/07/2023, https://dantri.com.vn/du-lich/doc-dao-nuoc-suoi-soi-sung-suc-boc-khoi-ngay-dem-o-quang-nam-20230707115112648.htm, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, Hoàng Liên, “Suối khoáng nóng Tây Viên chờ khai phá”, 09/10/2020, https://baodanang.vn/suoi-khoang-nong-tay-vien-cho-khai-pha-3074381.html, truy cập 23/10/2026.