Trong hồ sơ về Hội An, bàn thờ là một phần quan trọng của nếp nhà. Tư liệu ghi nhận việc thờ ông bà, tổ tiên bên cạnh tín ngưỡng thờ thần và Phật; vị trí và hình thức thờ tự chịu ảnh hưởng của kiểu nhà, nghề nghiệp và quan niệm mỗi gia đình [1].
Bàn thờ gia tiên
Hồ sơ cho biết gia đình thường dành vị trí trang trọng trong nhà để thờ ông bà, tổ tiên và người thân đã khuất. Dù điều kiện khó khăn, nguồn vẫn ghi nhận cách làm giản dị như dùng tấm ván đặt trên phên, vách hoặc tường làm nơi thờ [1].
Vị trí bàn thờ thay đổi theo kiểu nhà. Trong nhà tre, nhà dừa, nhà rường hoặc nhà vườn ở thôn quê, bàn thờ thường ở gian chính giữa; nhà phố buôn bán có thể đặt ở nếp nhà trước hoặc gian chính [1]. Đây là khái quát trong hồ sơ, không phải quy tắc áp dụng cho mọi ngôi nhà.
Ngũ tự và thần hộ gia
Nguồn gọi hệ thống năm vị thần cai quản nhà cửa, đất đai là Ngũ tự gia đường [1]. Với gia đình người Hoa trong nhà phố, bài viết nêu các vị thần theo sách Gia lễ: Táo quân, thần cửa, thần ngõ, thần giếng và thần trung lưu [1].
Ở gia đình người Việt vùng thôn quê, thành phần cụ thể có thể khác theo gia chủ. Hồ sơ nhắc các vị như Tiên sư, Táo quân, thần cổng hoặc cửa, thần giếng và thần trung lưu [1]. Bài viết cho biết Táo quân là vị thần phổ biến, còn người làm nghề có thể coi trọng Tiên sư như vị bảo hộ nghề nghiệp [1].
Những hình thức thờ khác
Tùy tín ngưỡng, nghề nghiệp, điều kiện và tâm nguyện, gia đình có thể thờ thêm Thần Tài, các vị vô danh, Phật hoặc Quan Thánh Đế Quân [1]. Hồ sơ ghi việc thờ Thần Tài thường gắn với gia đình kinh doanh; khám thờ đặt ở cửa hàng hoặc không gian giao dịch [1]. Các mô tả này phản ánh quan niệm dân gian được nguồn ghi lại, không khẳng định hiệu quả siêu nhiên.
Hồ sơ cũng phân biệt cách đặt khám Táo quân giữa một số gia đình Việt và Hoa, đồng thời nói đến bàn thờ Phật và khám thờ Quan Thánh [1]. Các chi tiết cho thấy không gian thờ tự trong nhà có nhiều cách sắp đặt, nhưng nguồn không khảo sát từng hộ cụ thể.
Tra cứu liên quan
- Tín ngưỡng và tập tục: tín ngưỡng cộng đồng, lễ tết, tiết và lễ tục, Tết Nguyên đán, Lễ Vu Lan
Điều còn chưa rõ
- Hồ sơ không cho biết tỷ lệ gia đình hiện còn duy trì từng hình thức thờ tự hoặc mức độ biến đổi trong nhà ở hiện đại [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Các tên gọi và cách phối thờ có thể khác giữa gia đình; cần khảo sát tại chỗ để gắn mô tả với một dòng họ hoặc ngôi nhà cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Tín ngưỡng trong phạm vi gia đình và dòng họ”, 12/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/tap-quan-xa-hoi/Tin-nguong-trong-pham-vi-gia-dinh-va-dong-ho-172.html, truy cập 21/10/2026.