Một trường học trong phố cổ Hội An trở thành trụ sở của Ủy ban Việt Minh Trần Cao Vân tỉnh Quảng Nam sau Cách mạng tháng Tám. Cơ quan chọn trường Viên Minh làm nơi hoạt động công khai từ ngày 3/9/1945; trụ sở được sử dụng đến đầu năm 1947 [1].
Từ trường học thành trụ sở cách mạng
Hồ sơ di tích ghi trường Viên Minh tại số 30 đường Quảng Đông, nay là 108 Nguyễn Thái Học [1]. Công trình nằm trong khu phố cổ, có mặt tiền hướng nam. Bài nguồn mô tả đây là nhà phố quy mô lớn, mặt bằng khoảng 6,5 × 36 m, gồm hai nếp nhà cao ba tầng và hai tầng, nối với nhau qua nhà cầu phía sân trời [1].
Ngày 3/9/1945, Ủy ban Việt Minh Trần Cao Vân tỉnh Quảng Nam ra hoạt động công khai và chọn trường làm trụ sở [1]. Hội An khi ấy là trung tâm chính trị của tỉnh theo hồ sơ. Việc chuyển một công trình dân dụng thành cơ quan vận động quần chúng cho thấy cách mạng địa phương phải nhanh chóng tổ chức bộ máy sau khi giành chính quyền.
Vận động quần chúng và xây dựng chính quyền
Tại trụ sở, Việt Minh tổ chức các buổi học chính trị và tuyên truyền chủ trương đến các tầng lớp nhân dân. Cơ quan cũng vận động thành lập hoặc củng cố các đoàn thể cứu quốc, gồm công nhân, thanh niên, phụ nữ và nông dân [1]. Các hoạt động hướng tới việc xây dựng, bảo vệ chính quyền mới và tham gia những phong trào như chống đói, xóa mù chữ [1].
Trong tuần lễ vàng từ ngày 16 đến 24/9/1945, bài nguồn cho biết nhân dân tỉnh Quảng Nam đóng góp 20 kg vàng cùng hàng chục tấn sắt, đồng [1]. Tháng 11/1945, Tỉnh ủy họp mở rộng tại Kho bạc Hội An; nguồn ghi Nguyễn Xuân Nhĩ được giao làm Bí thư Tỉnh ủy kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Việt Minh tỉnh [1].
Trụ sở ngừng vai trò này đầu năm 1947, khi Tỉnh ủy chủ trương tiêu thổ kháng chiến và chuyển cơ quan về căn cứ miền núi [1]. Trường Viên Minh vì thế là địa chỉ của một giai đoạn ngắn nhưng nhiều công việc tổ chức được ghi nhận. Có thể đặt câu chuyện cạnh nhà lao Thông Đăng và chùa Kim Bửu, những nơi gắn với lịch sử cách mạng Hội An ở các thời điểm khác.
Tra cứu liên quan
- Hội An: thương cảng Faifo, nhà lao Thông Đăng, chùa Kim Bửu, phường Hội An.
Điều còn chưa rõ
- Tư liệu hiện có là bài giới thiệu di tích; số liệu đóng góp và chi tiết tổ chức cần đối chiếu hồ sơ lưu trữ độc lập [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn mô tả kiến trúc nhưng không xác định thời điểm xây trường [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di tích lịch sử cách mạng Trường Viên Minh”, 30/08/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-lich-su/Di-tich-lich-su-cach-mang-Truong-Vien-Minh-127.html, truy cập 21/10/2026.