Kim Bồng được mô tả là một làng có nhiều nghề, trong đó nghề mộc nổi bật với cả công việc xây dựng lẫn chế tác đồ gia dụng [1][2]. Hai hồ sơ nghề thủ công của Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An cho thấy tay nghề địa phương gắn với môi trường sông nước, thương cảng và nhu cầu của các gia đình [1][2].
Làng nghề bên dòng Thu Bồn
Kim Bồng xưa được hồ sơ xác định là vùng đất thuộc xã Cẩm Kim cũ, nay thuộc phường Hội An. Vị trí bên lưu vực sông Thu Bồn, có đường thủy hướng ra Cửa Đại và nằm cạnh thương cảng Hội An được xem là điều kiện thuận lợi để cư dân phát triển nghề [1].
Hồ sơ mộc xây dựng cho biết các dòng họ đến lập nghiệp ở Quảng Nam khoảng thế kỷ XVI, XVII; một số họ chọn Kim Bồng làm nơi cư trú và mở nghề [1]. Nguồn không xác định rõ tên tuổi các vị tổ nghề, và ghi rằng tư liệu hiện có không nêu cụ thể danh tính ấy [1]. Vì vậy, lịch sử nghề nên được kể qua bối cảnh và tư liệu, không gán một người sáng lập khi hồ sơ chưa xác nhận.
Mộc xây dựng và làm nhà
Làm nhà là công việc đòi hỏi người thợ hiểu yêu cầu của chủ nhà và tạo ra cấu kiện phù hợp [1]. Hồ sơ ghi nghề mộc Kim Bồng có đóng góp vào kiến trúc ở Hội An và cả kinh đô Huế [1]. Nghề được truyền qua nhiều thế hệ, dù trải qua biến động lịch sử và chiến tranh [1].
Tư liệu nhấn mạnh vai trò của các điều kiện địa lý: sông thuận tiện cho đi lại và vận chuyển, còn thương cảng tạo ra nhu cầu về công trình và sản phẩm gỗ [1]. Đây là bối cảnh giúp giải thích sự phát triển của nghề, nhưng không thay thế việc khảo sát từng công trình cụ thể.
Mộc gia dụng trong sinh hoạt
Hồ sơ thứ hai đặt nghề mộc gia dụng trong một Kim Bồng đa nghề và dẫn lại cách nói dân gian về sự phân công lao động trong gia đình [2]. Tài liệu cho thấy nghề mộc gắn với đồ dùng thiết yếu và tri thức sản xuất truyền thống, bên cạnh việc dựng nhà. Sự đa dạng ngành nghề là nét được bài viết nhấn mạnh, chứ không mô tả Kim Bồng chỉ có một nghề duy nhất [2].
Điều còn chưa rõ
- Hai hồ sơ không đưa ra danh mục đầy đủ sản phẩm gia dụng hoặc cấu kiện kiến trúc theo từng thời kỳ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh tính tổ nghề không được xác định rõ trong hồ sơ; các truyền thuyết hoặc gia phả cần đối chiếu riêng [CẦN KIỂM CHỨNG].
Tra cứu liên quan
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, “Nghề mộc xây dựng Kim Bồng”, 13/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Nghe-thu-cong-truyen-thong/Nghe-moc-xay-dung-Kim-Bong-182.html, truy cập 21/10/2026.
- Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, “Nghề mộc gia dụng Kim Bồng”, 13/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Nghe-thu-cong-truyen-thong/Nghe-moc-gia-dung-Kim-Bong-183.html, truy cập 21/10/2026.