Nghề rèn ở Hội An từng làm ra nông cụ, dụng cụ nghề mộc và đồ nghề xây dựng, may mặc [1]. Một bài khảo cứu đăng năm 2013 ghi nhận 13 lò rèn đang hoạt động tại thời điểm tư liệu được biên soạn, phân bố ở nhiều khu vực chứ không tập trung thành một làng nghề [1].
Lò rèn phục vụ một đô thị buôn bán
Hồ sơ đặt sự phát triển của nghề trong bối cảnh Hội An trở thành thương cảng và có sự phân công lao động thủ công [1]. Các lò làm công cụ phục vụ sản xuất, xây dựng và sinh hoạt. Tư liệu khảo cổ được dẫn trong bài ghi nhận công cụ sắt tại một số di tích Hội An, nhưng không đồng nghĩa đã xác lập lịch sử liên tục của nghề rèn tại đây từ thời tiền sử [1].
Vào đầu thế kỷ XX, theo lời các thợ cao tuổi, Hội An có ít nhất ba mươi lò chuyên chế tác nhiều loại dụng cụ [1]. Mỗi lò thường có năm hoặc sáu người tham gia. Số lượng này thuộc hồi cố được ghi lại trong bài, không phải thống kê chính thức toàn thành phố.
Sản phẩm đi xa
Một thợ rèn được nguồn nhắc tên là Phạm Dui, người làm me khoan được thợ đóng thuyền từ Phan Thiết và Vũng Tàu tìm mua [1]. Bài cũng kể các dụng cụ như lưỡi bào, đục, bay, cưa và thước do lò rèn Hội An chế tác đã theo thợ mộc, thợ nề đến nhiều công trình ở miền Trung và miền Nam [1].
Nguồn nguyên liệu thay đổi theo thời kỳ. Bài ghi thợ đầu thế kỷ XX mua phôi sắt do lái buôn đưa từ Trung Quốc về và tận dụng nhíp xe của Pháp; đến thời điểm khảo sát, họ mua sắt thép phế liệu hoặc phôi cấp thấp hơn [1].
Quy mô thu hẹp
Hồ sơ liên hệ sự suy giảm của lò rèn thủ công với công nghiệp hóa và hàng sản xuất công nghiệp có giá thành thấp [1]. Khi bài được viết, 13 lò còn hoạt động rải rác tại các địa bàn Cẩm Châu, Sơn Phong, Cẩm Phô, Cẩm Nam và Cẩm Hà [1]. Những tên địa bàn này là tên cũ trước tháng 7/2025; hồ sơ không cập nhật tình hình sau đó.
Điều còn chưa rõ
- Số lò rèn hiện nay chưa được xác định; con số 13 chỉ phản ánh thời điểm khảo sát trong bài nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Giai thoại về nhánh thợ rèn họ Lê, Phạm và Lâm dựa trên lời kể của thợ cao tuổi; cần đối chiếu gia phả và tư liệu độc lập [CẦN KIỂM CHỨNG].
Tra cứu liên quan
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, “Nghề rèn”, 13/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Nghe-thu-cong-truyen-thong/Nghe-ren-185.html, truy cập 21/10/2026.