Một tấm bia sa thạch ghi năm 1907 nằm chếch về phía phải đình Thạc Gián, trong miếu âm linh của làng [1]. Bài viết trên Báo Đà Nẵng năm 2018 còn ghi nhận ở đây có 18 sắc phong và 38 chiếu chỉ, được giữ tại nhà hồi hương [1].
Từ bàu Làng đến khu dân cư
Theo lời các vị cao niên được Báo Đà Nẵng ghi lại, ngôi đình ban đầu dựng bằng tranh tre trên khu đất cạnh bàu sen gọi là bàu Làng [1]. Một con lạch nhỏ nối bàu với biển Thanh Bình [1]. Đến thời điểm bài báo ra đời, đình nằm trong một hẻm gần ngã ba Cai Lang, giữa khu dân cư đông đúc [1].
Những chi tiết ấy cần được đọc đúng lớp tư liệu: chuyện đình tranh tre và bàu sen là lời kể của người làng trong bài báo, chưa phải kết quả đối chiếu bản đồ hay hồ sơ xây dựng [1]. Nguồn không đưa ra năm dựng đình đầu tiên [1].
Nhà hồi hương và dấu tích nghĩa trủng
Nhà hồi hương đấu lưng với đình, có ba bộ cửa và từng dùng làm nơi hội họp của kỳ lão, hương thân, chức sắc [1]. Bài báo kể rằng khi đình còn bằng tranh tre, nhà này được gọi là dịch trạm, nơi quân lính chuyển văn thư hoặc quan lại từ Huế vào dừng nghỉ [1].
Miếu âm linh có bia khắc chữ Hán với nội dung tên nghĩa trủng của xã Thạc Gián; bia được lập năm Đinh Mùi 1907 [1]. Theo nguồn, di cốt từng an táng trong nghĩa trủng đã chuyển lên Gò Cà [1]. Bài báo cũng ghi nhận một giếng làng hơn 200 năm tuổi, được dân làng lấy nước dùng trong việc cúng giỗ, lễ Tết [1].
Đợt tu bổ được ghi lại năm 2018
Dự án được thành phố phê duyệt có kinh phí gần 900 triệu đồng từ ngân sách, do Sở Văn hóa – Thể thao làm chủ đầu tư điều hành [1]. Công việc gồm sửa các vị trí mái ngói hỏng, thấm dột; xử lý mối trong khung cột, kèo; xử lý tường nứt ở đình chính và nhà hồi hương [1].
Báo Đà Nẵng ghi nhận các bên đã họp ba lần trước khi khởi công, có lấy ý kiến chính quyền địa phương và ban quản lý đình [1]. Người trong ban quản lý am hiểu lịch sử, kiến trúc tham gia giám sát; tổ bảo vệ tại chỗ cũng có người thuộc các tộc họ của làng [1].
Sinh hoạt quanh đình
Theo bài báo, từ năm 2009 lễ hội có thêm phần hội và được tổ chức hai năm một lần [1]. Rằm tháng Giêng có đêm thơ Nguyên tiêu; Đoàn Thanh niên tổ chức hoạt động tham quan, tìm hiểu di tích [1]. Đây là lịch sinh hoạt được ghi nhận năm 2018, cần kiểm tra riêng trước khi dùng làm lịch cho một năm cụ thể.
Tra cứu liên quan
- Địa bàn: phường Thanh Khê, bảng tra phường xã.
- Đọc tiếp: đình Hải Châu, kiến trúc Pháp ở Đà Nẵng.
Điều còn chưa rõ
- Năm dựng đình đầu tiên và căn cứ xác định tuổi giếng làng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình trạng bảo quản tư liệu, kết quả đợt tu bổ và lịch lễ hội hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Gìn giữ giá trị đình làng Thạc Gián”, 24/5/2018, https://baodanang.vn/channel/5414/201805/gin-giu-gia-tri-dinh-lang-thac-gian-2598236, truy cập 23/10/2026.