Cuộc vận động ở Đà Nẵng năm 1966 bắt đầu từ một cuộc khủng hoảng trong chính quyền Việt Nam Cộng hòa, nhưng nhanh chóng quy tụ học sinh, công nhân, tiểu thương, tăng ni và Phật tử. Phong trào kéo dài 76 ngày đêm, từ tháng 3 đến tháng 5, trước khi lực lượng của chính quyền trung ương tái chiếm các vị trí then chốt trong thành phố [1].
Từ biến động quân sự đến phong trào đường phố
Ngày 10/3/1966, Nguyễn Văn Thiệu và Nguyễn Cao Kỳ quyết định cách chức Nguyễn Chánh Thi, Tư lệnh Quân đoàn I. Chiều hôm sau, khoảng 300 sĩ quan và binh lính ủng hộ ông họp tại hội trường Trưng Vương, yêu cầu phục chức cho ông và lập một ủy ban quân dân để gây sức ép lên chính quyền trung ương [1].
Các nhóm dân sự tham gia biểu tình, bãi khóa, đình công và bãi thị. Ngày 15/3, khoảng 10.000 người tập trung tại công viên Diên Hồng; các diễn giả công khai chỉ trích Thiệu và Kỳ [1]. Ngày 18/3, Tổng đoàn học sinh Đà Nẵng được thành lập. Hôm sau, đại diện Tổng hội Sinh viên Huế đến hỗ trợ và tổ chức hội thảo tại Trưng Vương [1].
Tổ chức và khẩu hiệu thay đổi
Ngày 20/3, một tổ chức mang tên Lực lượng Nhân dân tranh thủ Cách mạng Đà Nẵng ra mắt trước khoảng 15.000 người tại công viên Diên Hồng. Theo nguồn, tổ chức tuyên bố phản đối việc Mỹ xâm phạm chủ quyền và rút khẩu hiệu ủng hộ Nguyễn Chánh Thi [1]. Sự chuyển hướng cho thấy phong trào không chỉ tập trung vào việc phục chức một viên tướng.
Ngày 24/3, thanh niên chiếm đài phát thanh Đà Nẵng. Tại Hội An, đài phát thanh cũng bị chiếm hai ngày sau [1]. Ngày 30/3, hơn 10.000 người tuần hành, có hàng trăm xe ô tô tham gia và mang biểu ngữ phản đối Mỹ, Thiệu và Kỳ [1]. Những con số này được cổng thông tin thành phố thuật lại từ bài lịch sử, nhưng không dẫn nguồn thống kê riêng.
Khi chính quyền trung ương giành lại thế chủ động
Ngày 1/4, khoảng 25.000 người dự lễ giỗ Tổ Hùng Vương tại công trường Quách Thị Trang. Thành phần được bài viết nêu gồm công chức, binh lính quân đội Sài Gòn và cư dân các xã vùng ven [1]. Ngày 4/4, chính quyền điều hai tiểu đoàn thủy quân lục chiến và một tiểu đoàn dù đến Đà Nẵng, nhưng chưa tiến hành đàn áp vào thời điểm đó [1].
Trong những ngày tiếp theo, bài viết ghi nhận các cuộc xuống đường của khoảng 2.000 công nhân khuân vác cảng và 1.000 ngư dân sông Đà. Từ ngày 19/4, việc chỉ đạo phong trào bị lúng túng; hoạt động giảm dần. Thiệu và Kỳ điều thêm quân từ Sài Gòn, sử dụng máy bay và xe bọc thép để chiếm lại các vị trí trọng yếu trong thành phố [1].
Ý nghĩa và giới hạn của tư liệu
Cổng thông tin thành phố đánh giá đây là phong trào có quy mô lớn, thành phần tham gia đông và thời gian kéo dài trong bối cảnh phong trào đô thị miền Nam thời “chiến tranh cục bộ” [1]. Bài viết trích nhận xét của Lê Duẩn trong *Thư vào Nam*: cuộc nổi dậy không đạt thắng lợi, nhưng để lại bài học về tận dụng mâu thuẫn nội bộ đối phương và tập hợp quần chúng [1].
Nguồn hiện có tóm lược sự kiện theo trình tự ngày tháng, song không trình bày đầy đủ diễn biến tại từng khu phố, vai trò của từng tổ chức hay thương vong. Những chi tiết ấy cần tư liệu lưu trữ và nghiên cứu chuyên sâu trước khi kết luận [CẦN KIỂM CHỨNG]. Bối cảnh rộng hơn xem Đà Nẵng giai đoạn 1945 – 1975.
Tra cứu liên quan
- Địa bàn đô thị: phường Hải Châu, phường Thanh Khê
- Bối cảnh lịch sử: Đà Nẵng giai đoạn 1945 – 1975, giải phóng Đà Nẵng ngày 29/3/1975
- Phong trào tôn giáo trong lịch sử địa phương: Phật viện Đồng Dương
Điều còn chưa rõ
- Nguồn không xác định số người bị thương, bị bắt hoặc thiệt mạng trong các cuộc biểu tình và lúc quân đội tái chiếm thành phố [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Mốc kết thúc chính xác của 76 ngày đêm và diễn biến tại từng khu vực chưa được phân kỳ trong bài nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Con số người dự các cuộc mít tinh và thành phần tham gia cần đối chiếu với tài liệu đương thời [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, “Cuộc nổi dậy làm chủ của nhân dân Đà Nẵng từ tháng 3 đến tháng 5-1966, đỉnh cao của phong trào đô thị miền Nam thời chống Mỹ”, 13/12/2013, https://danang.gov.vn/vi/web/dng/w/cuoc-noi-day-lam-chu-cua-nhan-dan-da-nang-tu-thang-3-den-thang-5-1966-dinh-cao-cua-phong-trao-do-thi-mien-nam-thoi-chong-my-i, truy cập 23/10/2026.
