Người xứ Quảng gọi bà là Bà Chúa Tằm Tang, vì bà đã mở mang nghề trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa ở vùng này [1]. Lụa ấy theo thuyền buôn ra Hội An, đúng vào thời thương cảng thịnh nhất.
Con gái xứ Quảng làm vợ chúa
Đoàn Ngọc Dung sinh năm 1600, là con gái thứ ba của Thạch Quận công Đoàn Công Nhạn [1]. Bà trở thành vương phi của chúa Nguyễn Phúc Lan, vị chúa đã cho người Hoa lập làng Minh Hương ở Hội An, và là mẹ của chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần [1].
Tằm và lụa
Bà chú trọng việc trồng dâu, ươm tơ, dệt lụa. Làng dệt còn lại của vùng này là Mã Châu. Theo báo Pháp Luật Việt Nam, nhờ lụa mà Hội An thế kỷ 16–17 có thêm một mặt hàng lớn để buôn với thuyền nước ngoài [1].
Lăng Vĩnh Diên
Bà mất năm 1661. Chúa Nguyễn Phúc Tần an táng mẹ ở quê và dựng lăng Vĩnh Diên, bên bờ trái sông Thu Bồn [1]. Năm 1680, một trận lũ lớn phá hỏng nhà thờ của lăng [1].
Năm 1806, sau khi lập ra triều Nguyễn, vua Gia Long truy tôn bà là Hiếu Chiêu hoàng hậu [1]. Ngày 2/8/2011, lăng được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia [1].
Một di tích bị bỏ quên
Năm 2015, báo Pháp Luật Việt Nam tả lại cảnh lăng: cổng sắt gỉ, cây mọc um tùm, tường thành bị đục, bò thả rông trong khuôn viên, phần đế lăng sụp [1].
Điều còn chưa rõ
Chuyện chúa Nguyễn Phúc Lan gặp bà khi bà đang hái dâu và hát bên sông là giai thoại được kể nhiều, nhưng bài báo chúng tôi mở không chép. Tình trạng lăng sau năm 2015 cũng cần được cập nhật.
Ít người biết
- Bà được truy tôn hoàng hậu năm 1806, gần một thế kỷ rưỡi sau khi mất [1].
- Lăng bà từng bị lũ sông Thu Bồn phá năm 1680 [1].
- Chồng bà, chúa Nguyễn Phúc Lan, là người cho lập làng Minh Hương, nơi về sau có các hội quán người Hoa.
Đến tận nơi
Lăng nằm ở vùng Duy Xuyên, cùng hướng đi Mỹ Sơn và Trà Kiệu. Đây là lăng mộ; nên giữ yên lặng và không trèo lên các bậc thờ.
Nguồn tham khảo
- Pháp Luật Việt Nam, “Tiếng ‘kêu cứu’ từ lăng mộ Hiếu Chiêu Hoàng hậu Đoàn Quý Phi”, 14/3/2015, https://baophapluat.vn/tieng-keu-cuu-tu-lang-mo-hieu-chieu-hoang-hau-doan-quy-phi-post191675.html, truy cập 11/10/2026.