Người Hoa đến Hội An bằng thuyền, qua một vùng biển nhiều bão. Vị thần họ mang theo vì thế là một nữ thần biển: Thiên Hậu Thánh mẫu [1].
Ba trong năm hội quán
Trong năm hội quán người Hoa ở Hội An, ba nơi thờ Thiên Hậu. Bà là vị thần chính, đặt ở gian giữa chính điện, tại hội quán Phúc Kiến và hội quán Trung Hoa. Vì hội quán Trung Hoa là của chung năm bang, Bà ở đó còn được gọi là Thiên Hậu Ngũ Bang [1].
Hội quán Quảng Triệu lúc đầu cũng thờ Thiên Hậu làm thần chính. Từ sau năm 1911, người Quảng Đông ở đây chuyển sang tôn Quan Thánh, vị thần của miếu Quan Công, và dời Thiên Hậu sang gian bên trái [1].
Một ngôi đền thờ Bà của làng Minh Hương, Hải Bình cung, nay không còn [1].
Lễ vía Bà
Lễ vía Thiên Hậu vào ngày 23 tháng 3 âm lịch. Trước đây, người Hoa rước kiệu Bà đi qua nhiều con phố, có kèn trống đi cùng. Tượng Bà ngồi trong kiệu sơn son thếp vàng, cùng một chiếc thuyền mang tên Thuận Phong. Nhà người Hoa dọc đường bày hương án, thắp đèn, kết hoa [1].
Trong lễ luôn có một bài văn tế kể công đức của Bà với cộng đồng và xin Bà tiếp tục che chở việc làm ăn. Sau lễ là hội: múa lân, múa rồng, hát Tiều, hát Quảng, họp đồng hương. Cả người Việt cũng tham gia [1].
Lễ vía Thiên Hậu và lễ vía Quan Thánh là hai lễ lớn nhất của người Hoa ở Hội An và còn giữ đến nay, dù nhiều nghi thức đã giản lược. Hiện lễ vía Bà chỉ còn tổ chức ở hai hội quán thờ Bà làm thần chính, trong khuôn viên di tích, không còn rước kiệu [1].
Sách sử chép
Đại Nam nhất thống chí chép về đền Thiên Phi ở xã Minh Hương, phố Hội An, là nơi hương khói sầm uất của khách buôn người Thanh. Năm Minh Mạng thứ sáu, tức 1825, vua đi qua và thưởng cho đền 100 lạng bạc [1].
Ít người biết
- Hội quán Quảng Triệu đã đổi vị thần chính từ Thiên Hậu sang Quan Thánh sau năm 1911 [1].
- Hội quán Triều Châu không thờ Thiên Hậu mà thờ Phục Ba tướng quân Mã Viện, cũng với mong muốn thuận buồm xuôi gió [1].
- Ngoài ngày vía 23 tháng 3, các hội quán thờ Bà còn cúng ngày Bà hiển thánh, mùng 9 tháng 9 âm lịch [1].
Đến tận nơi
Hội quán Phúc Kiến ở số 46 và hội quán Trung Hoa ở số 64 đường Trần Phú, trong khu phố cổ. Vào xem nên giữ yên lặng và không chạm vào đồ thờ.
Nguồn tham khảo
- Võ Thị Ánh Tuyết, Đào Vĩnh Hợp, “Miếu và hội quán của người Hoa trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cư dân Hội An (Quảng Nam) xưa và nay”, Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 3(4), tr. 182–190, https://stdjssh.scienceandtechnology.com.vn/index.php/stdjssh/article/download/529/909, truy cập 11/10/2026.