Đình Thái Lai ở thôn Thái Lai, trước ngày 1/7/2025 thuộc xã Hòa Nhơn, huyện Hòa Vang và nay thuộc xã Bà Nà, thành phố Đà Nẵng [1]. Nơi đây vốn có tên gọi là làng Bàu Trai từ thuở khai hoang, đến đầu thời Gia Long mới đổi tên thành Thái Lai [1]. Ngôi đình làng từng trải qua nhiều lần dựng lại vào các năm 1848, 1907 và tu sửa sau chiến tranh năm 1959 [1].
Địa danh Bàu Trai và ước vọng đổi tên Thái Lai
Theo Báo Đà Nẵng, từ thuở mới khai hoang, Thái Lai là vùng đất hoang nhiều đồng trũng, đầm hồ sình lầy xen kẽ giữa các gò đồi [1]. Đặc điểm địa hình này để lại dấu vết rõ rệt trong các địa danh dân gian của làng như bàu Trai, bàu Séo, khe Ngang, gò Ông Siêu, Cẩm Nhỏ, đồng Dông và đồng Mẫu [1].
Trong đó, Bàu Trai là tên gọi của làng tồn tại hàng mấy chục trăm năm [1]. Đến đầu thời vua Gia Long (1802 – 1820) triều Nguyễn, tên làng mới được đổi thành Thái Lai [1]. Tên gọi mới phản ánh ước vọng của nhân dân địa phương về một cuộc sống an bình, tốt đẹp, “hòa cốc phong đăng” [1].
Quá trình tạo dựng và các lần dời đình Thái Lai
Tương truyền, đình Thái Lai được khởi dựng lần đầu vào khoảng đầu đời vua Gia Long triều Nguyễn tại xóm Ngoài của làng [1]. Ở thời điểm đó, ngôi đình có quy mô nhỏ, kiến trúc đơn giản với vật liệu xây dựng chủ yếu tận dụng tại chỗ nên độ bền thấp [1].
Đến năm Mậu Thân (1848), niên hiệu Tự Đức thứ 1, trước yêu cầu thay thế ngôi đình cũ hư hại, dân làng Thái Lai đóng góp dựng lại ngôi đình mới bằng kết cấu khung gỗ, lợp mái ngói [1]. Cùng với lần xây dựng này, vị trí của ngôi đình được dời từ xóm Ngoài về xóm Gò ở giữa trung tâm làng, tức vị trí hiện nay [1].
Đầu năm Đinh Mùi (1907), niên hiệu Thành Thái thứ 19, dân làng tiếp tục dựng lại ngôi đình mới bằng gỗ mít trên nền đất cũ [1]. Công trình được làm theo quy cách 3 gian 2 chái, xây thêm phần hậu tẩm nối liền vào chính điện ở phía sau gian giữa [1]. Đồng thời, hai bên tả và hữu phía trước chính điện được xây thêm các miếu thờ Thần Nông, Sơn Thần và Bạch Hổ [1]. Hiện đình còn lưu giữ bức hoành phi “Chính nghị minh đạo” [1].
Biến cố chiến tranh và sinh hoạt lễ hội
Trong kháng chiến chống Pháp (1946 – 1954), bom đạn bắn phá vào khu vực đình Thái Lai đã làm đổ nát hoàn toàn phần hậu tẩm cùng các miếu thờ, đồng thời làm hư hại nhiều cấu kiện gỗ trong chính điện [1]. Đến năm Kỷ Hợi (1959), dân làng đồng lòng tu sửa lại ngôi đình để phục vụ tế tự thần linh [1]. Kể từ thời điểm đó, kết cấu và kiểu thức kiến trúc của đình Thái Lai cơ bản giữ nguyên, dân làng tiếp tục chỉnh trang cảnh quan, bổ sung đồ tế tự, bàn thờ và sửa chữa phần mái [1]. Đến ngày 22/12/2009, UBND thành phố Đà Nẵng ban hành Quyết định số 9569/QĐ-UBND công nhận đình Thái Lai là di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố [1].
Hằng năm, dân làng tổ chức nhiều kỳ tế lễ tại đình như lễ cúng Minh niên, lễ tế Thiên Y Ana, lễ tế bổn xứ đương cảnh Thành Hoàng, lễ tế Cao Các đại vương, lễ tế Thu và lễ hội Kỳ An – Tế Xuân [1]. Kỳ lễ có quy mô lớn nhất diễn ra vào ngày 10 tháng 3 âm lịch [1]. Dịp này, làng vừa thực hiện các nghi thức tế tự trang nghiêm, vừa tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí, trò chơi và diễn xướng dân gian cho toàn thể dân làng [1].
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hành chính: xã Bà Nà, xã Hòa Vang
- Đình làng và di tích lân cận: đình Túy Loan, đình Bồ Bản, đình Hải Châu, đình Phong Lệ
- Sông nước: sông Túy Loan, sông Hàn
Điều còn chưa rõ
- Cụm từ nguồn viết “tồn tại hàng mấy chục trăm năm” của tên làng Bàu Trai chưa nêu rõ mốc năm thành lập cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh tính những vị tiền hiền khai khẩn lập làng và nghệ nhân dựng đình năm 1848, 1907 chưa được nguồn ghi nhận [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Mối liên hệ địa lý chi tiết giữa thôn Thái Lai với dòng chảy sông Túy Loan chưa được bài báo miêu tả cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Di tích văn hóa, lịch sử Hòa Vang: Biểu tượng văn hóa cộng đồng làng Thái Lai”, 24/09/2024, https://baodanang.vn/di-tich-van-hoa-lich-su-hoa-vang-bieu-tuong-van-hoa-cong-dong-lang-thai-lai-3237004.html, truy cập 23/10/2026.