Trong một thung lũng kín giữa núi, người Chăm đã xây đền thờ thần suốt gần một nghìn năm, từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 13. Rồi nơi ấy bị rừng phủ kín. Hồ sơ di sản thế giới ghi nhận ở đây 71 công trình [1]; ngày nay chỉ còn khoảng 25 tháp và nền móng đứng được [3].
Từ ngày 1/7/2025, khu đền tháp ấy nằm trong địa giới thành phố Đà Nẵng.
Vì sao là di sản thế giới
UNESCO ghi danh Khu đền tháp Mỹ Sơn vào tháng 12/1999 theo hai tiêu chí [2]. Tiêu chí (ii): đây là ví dụ đặc biệt về giao lưu văn hoá, khi một xã hội bản địa tiếp nhận nghệ thuật và kiến trúc Hindu từ tiểu lục địa Ấn Độ. Tiêu chí (iii): vương quốc Champa là một hiện tượng quan trọng trong lịch sử chính trị và văn hoá Đông Nam Á, và phế tích Mỹ Sơn minh chứng sống động cho điều đó [2].
Theo hồ sơ di sản, Mỹ Sơn là thủ đô tôn giáo và chính trị của Champa trong phần lớn thời gian vương quốc này tồn tại [1].
Tám nhóm tháp và những chữ cái
Hồ sơ đề cử ghi nhận 71 công trình còn đứng, chia thành tám nhóm; phần lớn các tháp được xây vào thế kỷ 10 [1].
Các nhà khảo cổ Pháp lập danh mục khu đền tháp vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 [3]. Cách gọi tên hôm nay vẫn theo hệ thống ấy: mỗi nhóm tháp mang một chữ cái, từ A đến K, và mỗi tháp một con số, như A1 [3].
Vết thương năm 1969
Tháng 8/1969, máy bay Mỹ ném bom thung lũng. Chỉ một tuần bom đã phá huỷ phần lớn kiến trúc còn đứng [3]. Mất mát lớn nhất là tháp A1, ngọn tháp cao 24 m [3].
Điều còn chưa rõ
Người Pháp biết đến Mỹ Sơn từ năm nào? Nhiều bài viết tiếng Việt ghi năm 1885; một số bài khác ghi năm 1889 hoặc 1898. Trang của ngành du lịch quốc gia chỉ viết chung là cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 [3]. Bài này chưa đối chiếu được tư liệu gốc nên chưa chọn mốc nào.
Ít người biết
- Vùng lõi lúc ghi danh rộng 142 ha, nhưng theo quy hoạch năm 2008 vùng lõi được xác định lại còn 32,46 ha trong tổng diện tích 1.158 ha [2].
- Hồ sơ di sản đếm 71 công trình, nhưng hiện chỉ còn khoảng 25 tháp và nền móng [1][3].
- Mỹ Sơn và phố cổ Hội An được ghi danh di sản thế giới cùng năm 1999, và nay cùng thuộc thành phố Đà Nẵng mới.
Đến tận nơi
Mỹ Sơn nằm trong núi, cách Hội An và trung tâm Đà Nẵng cũ khoảng 40 km về phía tây nam [3], nên cần dành ít nhất nửa ngày. Giờ mở cửa và giá vé thay đổi theo thời gian; hãy xem thông báo của Ban Quản lý Di sản văn hoá Mỹ Sơn trước khi đi.
Nếu bạn quan tâm đến những nơi chốn khác của thành phố, có thể đọc tiếp về đèo Hải Vân và bán đảo Sơn Trà.
Nguồn tham khảo
- UNESCO, hồ sơ đề cử “My Son Sanctuary” (số 949), 1999, https://webarchive.unesco.org/web/20190616101747/http://whc.unesco.org/uploads/nominations/949.pdf, truy cập 10/10/2026.
- UNESCO World Heritage Centre, quyết định ghi danh My Son Sanctuary và các báo cáo tình trạng bảo tồn, https://whc.unesco.org/en/decisions/2638, truy cập 10/10/2026.
- Vietnam Tourism, “My Son Sanctuary: the Cham temples of central Vietnam explained”, https://www.vietnamtourism.com/en/my-son-sanctuary-the-cham-temples-of-central-vietnam-explained, truy cập 10/10/2026.
