Đình Phong Lệ Bắc (còn gọi là Dinh Ông) là di tích lịch sử và công trình kiến trúc tín ngưỡng cổ truyền tại Đà Nẵng [1][3]. Di tích tọa lạc tại tổ 12, trước tháng 7/2025 thuộc phường Hòa Thọ Tây, quận Cẩm Lệ, nay thuộc địa bàn phường Cẩm Lệ [1][2]. Ngôi đình này khác với di tích đình Phong Lệ (thường gọi là đình Thần Nông ở thôn Phong Nam, xã Hòa Châu) nằm ở bờ đối diện của dòng sông Cẩm Lệ [3]. Ngày 24/12/2007, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng đã ban hành quyết định xếp hạng đình Phong Lệ Bắc là di tích lịch sử cấp thành phố [2][3].
Nguồn gốc xuất thân từ miếu thờ Ông Cọp
Theo các nghiên cứu được dẫn lại trên Báo Đà Nẵng, làng Phong Lệ xưa hình thành từ cuối thế kỷ 14 trên dải đất làng Đà Sơn cũ [3]. Năm 1404, làng có tên là Đà Ly, đến thời vua Thiệu Trị (1841 – 1847), danh thần Ông Ích Khiêm xin triều đình đổi tên thành làng Phong Lệ [3]. Dòng sông Cẩm Lệ trước đây hẹp, về sau mở rộng dần và chia làng thành hai phần: phía hữu ngạn là xóm Làng (nay là Phong Nam thuộc xã Hòa Châu, gần khu vực di tích Chăm Phong Lệ), phía tả ngạn là xóm Rừng (Phong Lệ Bắc, thuộc khu vực Hòa Thọ) [3].
Theo bài báo và lời kể truyền khẩu dân gian, vùng xóm Rừng trước đây vốn là gò đồi rậm rạp hoang vắng, có nhiều cọp dữ từ rừng xuống quấy nhiễu đời sống người dân [3]. Để cầu bình an, cư dân địa phương đã lập một ngôi miếu nhỏ gọi là Dinh Ông để thờ thần cọp (còn gọi là Ông Ba Mươi) [1][3]. Sau khi dòng sông ngăn cách làng thành Phong Nam và Phong Bắc, người dân xóm Rừng đã tôn tạo miếu Dinh Ông, chuyển đổi công năng thành đình làng Phong Lệ Bắc để làm nơi thờ cúng các bậc Tiền hiền và Hậu hiền [3]. Ngôi đình được xem là cơ sở tiếp nối việc thờ cúng của ngôi đình gốc Phong Lệ ở bờ nam, nên trong đình có treo bức hoành phi “Phong đình kế tự” (lập năm Tân Tỵ 2001) với ý nghĩa là nơi kế tục thờ tự của đình Phong Lệ [3]. Bên cạnh đình hiện vẫn còn một ngôi miếu Ông Cọp thờ vọng để ghi nhớ dấu tích thuở ban đầu [3].
Về niên đại xây dựng, hồ sơ di tích cho biết thanh gỗ phía dưới đòn nóc đình có khắc dòng chữ Hán ghi rõ thời điểm dựng đình vào ngày lành tháng 4 năm Ất Mão, niên hiệu Tự Đức thứ 8 (năm 1855) [1][2][3].
Đặc điểm kiến trúc và các đợt trùng tu
Đình làng Phong Lệ Bắc được dựng theo lối kiến trúc nhà rường cổ truyền Việt Nam, gồm ba gian và hai chái [1][2]. Công trình có chiều rộng 7,96 m, chiều dài 7,53 m, tường bao dày 0,2 m, nền trước đây bằng đất và sau này tráng xi măng [2]. Kết cấu chịu lực gồm bốn hàng cột, mỗi hàng có năm cột: cột cái cao 3,5 m (đường kính 0,17 m), cột quân cao 2,75 m (đường kính 0,15 m) và cột hiên cao 2,15 m (đường kính 0,13 m) [2]. Khung nhà rường cổ chủ yếu được dựng bằng gỗ mít [1].
Mái đình lợp ngói âm dương [1][2]. Bờ nóc trang trí đồ án phù điêu “lưỡng long tranh nguyệt” khảm đắp tinh xảo, bốn đầu bờ mái tạo hình tứ linh gồm Long, Lân, Quy, Phụng [2]. Đình nằm trong quần thể các di tích tại địa phương cùng với bia di tích Đảng bộ xã Hòa Thọ cũ, lăng mộ danh thần Ông Ích Khiêm và lăng mộ chí sĩ Ông Ích Đường [1][2][3].
Trước năm 2015, ngôi đình từng trải qua ba lần trùng tu nhưng dần bị xuống cấp nặng do mưa nắng [1]. Đến năm 2010, tường đình xuất hiện nhiều vết nứt lớn và mái ngói bị sụt lở nghiêm trọng [2]. Đầu năm 2015, thành phố Đà Nẵng triển khai dự án tu bổ di tích theo nguyên tắc giữ nguyên vẹn khung gỗ mít và vật liệu nguyên bản, phục chế lại cặp rồng trên bờ nóc bị gãy vỡ; công trình hoàn tất và được nghiệm thu đưa vào sử dụng vào ngày 29/5/2015 [1].
Sự kiện lịch sử và sinh hoạt tế tự
Do vị trí đình nằm trong khu vực cây cối rậm rạp và cách xa khu dân cư tập trung, trong các cuộc kháng chiến nơi đây từng được chọn làm cơ sở bí mật để hội họp, tuyên truyền cách mạng [1][2]. Đầu tháng 8/1945, các cán bộ Việt Minh địa phương đã họp tại đình Phong Lệ Bắc để chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền [2]. Đến ngày 17/8/1945, người dân các thôn Phong Bắc, Yến Bắc và Cẩm Hoài tập hợp đông đủ tại đình trước khi tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền ở địa phương [2]. Sau đó, đình tiếp tục là nơi huấn luyện dân quân và tổ chức sinh hoạt của Hội Phụ nữ cứu nước [2]. Vào năm 1959, khu vực quanh đình là điểm chốt liên lạc giữa cán bộ hoạt động bí mật với các cơ sở nhân dân địa phương [1][2].
Về sinh hoạt lễ hội, theo lệ truyền thống hằng năm người dân tề tựu tại đình vào các ngày 1/1, 16/3, 23/6 và 15/12 âm lịch để thực hiện các nghi thức dâng hương tưởng nhớ các bậc tiền nhân khai hoang mở đất và cầu mưa thuận gió hòa [1][2].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: làng Phong Lệ.
- Công trình liên quan: đình Phong Lệ (Phong Nam), di tích Chăm Phong Lệ
- Nhân vật lịch sử: Ông Ích Khiêm
- Địa lý và hành chính: sông Cẩm Lệ, phường Cẩm Lệ, bảng tra phường xã Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Niên đại khởi dựng miếu Dinh Ông đầu tiên thờ cọp ở xóm Rừng trước khi chuyển thành đình vào năm 1855 chưa được xác định cụ thể trong các thư tịch [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm và quy mô cụ thể của ba đợt trùng tu đình làng diễn ra trước đợt trùng tu năm 2015 chưa có số liệu chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình hình tổ chức định kỳ bốn đợt lễ tế hàng năm sau khi ngôi đình hoàn thành trùng tu vào năm 2015 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Đình Phong Lệ Bắc khoác áo mới”, 01/06/2015, https://baodanang.vn/dinh-phong-le-bac-khoac-ao-moi-3229542.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Đình làng Phong Lệ Bắc kêu cứu”, 18/10/2010, https://baodanang.vn/dinh-lang-phong-le-bac-keu-cuu-3227135.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Ngôi đình xuất thân từ… miếu Ông Cọp”, 13/02/2022, https://baodanang.vn/ngoi-dinh-xuat-than-tu-mieu-ong-cop-3234116.html, truy cập 23/10/2026.
