Ở làng Phong Lệ, họ Ông có hai người được đặt tên đường: Ông Ích Khiêm và cháu nội ông, Ông Ích Đường. Ông mất trong nhà lao năm 1884; đúng năm ấy cháu ông chào đời, và hai mươi tư năm sau cũng chết vì việc nước [1].
Cử nhân làm tướng
Ông Ích Khiêm đỗ cử nhân năm 1847, khi mới mười tám tuổi, và được bổ làm tri huyện Kim Thành ở Hải Dương [1]. Từ một ông quan văn, ông thành người cầm quân; theo báo Pháp Luật Việt Nam, ông thắng ba trận và năm lần được vua ban thưởng [1].
Nhà lao Bình Thuận
Đường quan của ông kết thúc trong tù. Ông bị cách chức vì bị kẻ khác lập mưu hãm hại, rồi bị đày vào nhà lao Bình Thuận. Năm 1884, ông chết ở đó; theo bài báo, ông tự chọn cái chết bằng thuốc độc [1].
Ông Ích Đường
Cháu nội ông, Ông Ích Đường, sinh năm 1884. Năm 1908, khi phong trào chống sưu thuế nổ ra ở Quảng Nam, anh tham gia, bị bắt và bị hành quyết ở tuổi hai mươi tư [1]. Đó cũng là phong trào đã đưa Huỳnh Thúc Kháng ra Côn Đảo và Trần Quý Cáp lên pháp trường.
Ngôi mộ
Mộ Ông Ích Khiêm ban đầu ở Gò Tranh, sau được dời lên Gò Mô; tấm bia hiện nay dựng năm Bảo Đại thứ 13, tức 1938. Năm 2001, quần thể lăng mộ và nhà thờ ông được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia [1].
Điều còn chưa rõ
Ông Ích Khiêm thường được nhắc là một trong những tướng tham gia giữ Đà Nẵng năm 1858, nhưng bài báo chúng tôi mở không kể chi tiết ấy, nên bài chưa viết. Ba trận thắng là những trận nào, vụ án khiến ông bị cách chức ra sao, đều cần đối chiếu với Đại Nam thực lục.
Ít người biết
- Ông đỗ cử nhân năm mười tám tuổi [1].
- Năm ông mất cũng là năm cháu nội ông ra đời [1].
- Tấm bia trên mộ ông được dựng năm 1938, hơn nửa thế kỷ sau khi ông mất [1].
Đến tận nơi
Mộ và nhà thờ ông nằm ở vùng Phong Lệ, phía tây nam trung tâm thành phố, cùng hướng với làng Túy Loan.
Nguồn tham khảo
- Nguyên Thu, “Hai ông cháu họ Ông”, Pháp Luật Việt Nam, 1/8/2009, https://baophapluat.vn/hai-ong-chau-ho-ong-post80988.html, truy cập 11/10/2026.
