Đình làng Nhơn Thọ hiện tọa lạc tại thôn Nhơn Thọ 2, phường Hòa Xuân (trước 7/2025: thôn Nhơn Thọ 2, xã Hòa Phước, huyện Hòa Vang) [1]. Công trình được xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố theo Quyết định số 44/QĐ-UBND ký ngày 6/1/2025 [2]. Ngôi đình vừa là cơ sở tín ngưỡng văn hóa của dân làng, vừa ghi dấu các sự kiện cách mạng tại địa phương [1][2].
Lịch sử lập làng và quá trình dựng đình
Theo các nguồn sử liệu, vùng đất Nhơn Thọ được khai phá trong quá trình Nam tiến bởi các dòng họ có nguồn gốc từ Nghệ An và Thanh Hóa [1]. Trước đây làng Nhơn Thọ thuộc xã Khánh Thọ, tổng Thanh Quất (hoặc Thanh Quít) Trung, huyện Diên Khánh, phủ Điện Bàn [2]. Cùng với cư dân các làng lân cận như Quá Giáng, Tân Hạnh, Miếu Bông, người dân nơi đây đã đến khẩn hoang và lập nên làng Nhơn Thọ vào đầu thế kỷ XVII [1][2]. Vị tiền hiền của làng là tộc Châu, còn các vị hậu hiền là tộc Nguyễn, tộc Lâm và tộc Hồ [1][2].
Để có nơi chiêm bái và sinh hoạt cộng đồng, người dân đóng góp kinh phí cùng vật liệu dựng ngôi đình bằng tranh tre vào cuối thế kỷ XVII tại khu vực Rẫy Tổng, xứ Trà Ban [1][2]. Ngôi đình được xây dựng để thờ thần hoàng bổn xứ cùng các bậc tiền hiền, hậu hiền có công lập làng, đồng thời là trung tâm giải quyết việc làng và tổ chức lễ tế vào dịp Xuân kỳ Thu tế [1][2]. Đến năm 1720, ngôi đình được chuyển về xứ Chiêm Lai với vật liệu bằng tranh tre, vách nứa [2].
Kiến trúc và các mốc trùng tu
Do ảnh hưởng bởi thiên tai cùng chiến sự qua thời gian dài, ngôi đình ban đầu xuống cấp [2]. Đến năm 1937, đình Nhơn Thọ trải qua đợt trùng tu quy mô lớn để chuyển sang kết cấu kiên cố hơn [1][2]. Kiến trúc sau đợt sửa chữa năm 1937 gồm tiền đường, hậu tẩm, tường gạch, mái ngói âm dương cùng hai lầu chiêng trống [2]. Dấu mốc của đợt trùng tu năm 1937 được khắc ghi bằng chữ Hán trên thanh xà gồ của công trình [2].
Nguồn tư liệu ghi nhận đình vẫn bảo tồn nguyên hiện trạng kết cấu kiến trúc từ đợt trùng tu năm 1937 [1][2]. Những lần tu sửa tiếp theo vào các năm 1957, 1977 và gần nhất vào năm 2005 đều giữ nguyên bộ khung kiến trúc này [2]. Người dân hai thôn Nhơn Thọ 1 và Nhơn Thọ 2 hiện nay vẫn duy trì việc tế tự định kỳ tại đình [1].
Dấu ấn trong các thời kỳ kháng chiến
Suốt chín năm kháng chiến chống Pháp và 21 năm kháng chiến chống Mỹ, đình Nhơn Thọ là địa điểm chính quyền cách mạng lâm thời tuyên truyền, vận động nhân dân theo cách mạng [1][2]. Năm 1946, đình là nơi diễn ra cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội lần đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa [1][2].
Theo lịch sử Đảng bộ địa phương và bài viết trên cổng thông tin, nơi đây từng là điểm hoạt động của cán bộ cách mạng, nơi lực lượng du kích bàn kế hoạch các trận đánh [1][2]. Các trận đánh được ghi nhận gồm trận phối hợp giữa bộ đội chủ lực và du kích địa phương tấn công đoàn xe của quân Pháp chở quân trang quân dụng từ Đà Nẵng vào Tam Kỳ [1][2]. Bên cạnh đó, đình còn gắn với các trận đánh đồn bốt của quân đối phương tại Quá Giáng, Miếu Bông, cùng trận đánh Đài Thiên văn (trạm vô tuyến) và lô cốt ở cầu Quá Giáng [1].
Xếp hạng di tích lịch sử
Ngày 6/1/2025, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng ban hành Quyết định số 44/QĐ-UBND xếp hạng đình Nhơn Thọ là Di tích lịch sử cấp thành phố [2]. Sáng ngày 13/2/2025, chính quyền và nhân dân địa phương đã tổ chức lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích [1].
Đình Nhơn Thọ là di tích thứ tư được xếp hạng trên địa bàn xã Hòa Phước cũ, bên cạnh nhà thờ chư phái tộc Quá Giáng, đình Quá Giáng và nhà thờ tộc Đinh Quá Giáng [2].
Tra cứu liên quan
- Đình làng lân cận: đình Quá Giáng, đình làng Lỗ Giáng, đình Phong Lệ, đình Hải Châu.
- Đơn vị hành chính: phường Hòa Xuân, bảng tra phường xã Đà Nẵng.
Điều còn chưa rõ
- Cổng thông tin Hòa Vang ghi Rẫy Tổng, xứ Trà Ban nay là thôn Nhơn Thọ 2 [1]; Báo Đà Nẵng ghi năm 1720 đình chuyển về xứ Chiêm Lai [2]. Hai nguồn chưa cho biết xứ Chiêm Lai nằm ở đâu so với vị trí đình hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nội dung văn tự chữ Hán trên thanh xà gồ ghi nhận lần trùng tu năm 1937 chưa được phiên âm và dịch nghĩa đầy đủ trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin điện tử huyện Hòa Vang, “Đình Nhơn Thọ xã Hòa Phước: Đón nhận di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố”, 13/02/2025, https://hoavang.danang.gov.vn/vi/web/hoavang/w/dinh-nhon-tho-xa-hoa-phuoc-don-nhan-di-tich-lich-su-van-hoa-cap-thanh-pho-479137, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Nối dài truyền thống đình Nhơn Thọ”, 24/04/2025, https://baodanang.vn/noi-dai-truyen-thong-dinh-nhon-tho-3237389.html, truy cập 23/10/2026.
