Đình làng Lỗ Giáng cùng nhà thờ Tiền hiền nằm ở phường Hòa Xuân (trước 7/2025: phường Hòa Xuân, quận Cẩm Lệ) [1]. Trang thông tin địa phương cho biết quần thể đã được công nhận di tích cấp thành phố vào tháng 4/2007; trang này mô tả công trình có lịch sử hơn 300 năm [1].
Gia phả kể về những người lập làng
Theo gia phả các tộc và bia ký lưu tại chùa Lỗ Giáng, các tiền hiền thuộc tộc Dương, Hồ, Nguyễn, Phạm và Lê từ Thanh Hóa vào khai khẩn đất, lập làng [1]. Trang đặt sự kiện vào thời Lê Thánh Tông, năm 1471, khi vùng đất được ghi thuộc huyện Điện Bàn, phủ Triệu Phong, trấn Thuận Hóa [1]. Đây là ghi chép theo gia phả và bia ký [1].
Niên đại xây đình chưa được xác định rõ trong nội dung. Phần giới thiệu gọi quần thể là công trình hơn 300 năm tuổi, trong khi đoạn về gia phả nêu mốc lập làng 1471 mà không khẳng định đình được dựng ngay năm đó [1]. Bởi vậy, hai thông tin không đủ để xác định năm khởi dựng [1].
Từ chòi thờ đến kiến trúc nhiều gian
Ban đầu, đình và nhà thờ Tiền hiền được dựng như chòi canh với bốn cột, hai kèo, mái tranh; phần trên dùng thờ cúng [1]. Trang ghi đình được mở rộng năm Bảo Đại nguyên niên (1926), theo lối ba gian, hai chái, 36 cột, mái ngói âm dương [1]. Bố cục gồm sân ngoài, sân trong, tiền đường, chánh điện, hậu tẩm và nhà hội hương bên trái [1].
Cổng đình xây theo lối tam quan, có lầu ở cổng giữa và dòng chữ “Lỗ đình môn” [1]. Nhà thờ Tiền hiền ở cạnh đình có bố cục ba gian theo hình chữ Đinh, còn gọi là hình chuôi vồ [1]. Trang thông tin nêu nhà thờ từng thờ Quan Thánh Đế Quân và Phật, đồng thời hiện là nơi thờ các vị tiền hiền lập làng [1].
Bảo tồn và những hiện vật còn ghi nhận
Khi triển khai dự án Khu du lịch sinh thái Hòa Xuân, quần thể nằm thấp hơn khu vực xung quanh hơn hai mét [1]. Phương án được chọn là phục dựng nhà thờ Tiền hiền, giữ cổng tam quan và nâng di tích lên ngang mặt đường [1]. Ngày 30/3/2012, hai hạng mục được bàn giao cho Ban Quản lý đình làng Lỗ Giáng và đưa vào sử dụng [1]. Nhà thờ được phục dựng trên nền móng cũ; nguồn cho biết các chi tiết trang trí và mái ngói giữ nét kiến trúc cổ [1].
Trang thông tin liệt kê các bản phong sắc từ thời Minh Mạng đến Bảo Đại, bốn bia đá có ghi niên đại Bảo Đại thứ bảy (1932), cùng một số biển vàng [1]. Trong đó, biển được trang ghi là sắc phong của vua Khải Định năm 1925 mang dòng chữ “Mỹ tục khả gia” [1]. Nội dung không nêu tình trạng bảo quản hiện tại của từng hiện vật [1].
Theo cùng nguồn, phần đình hiện chỉ còn cổng tam quan và hậu tẩm, trong khi nhà thờ Tiền hiền còn khá nguyên vẹn [1]. Trang địa phương giới thiệu nơi đây như địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng [1]. Có thể tìm hiểu thêm về phường Hòa Xuân, đình Túy Loan, đình Nại Nam và đình Hải Châu.
Tra cứu liên quan
- Đình làng ở Đà Nẵng: đình Túy Loan, đình Nại Nam, đình Hải Châu
- Địa bàn: phường Hòa Xuân, xã Hòa Tiến
Điều còn chưa rõ
- Trang thông tin gọi quần thể có lịch sử hơn 300 năm nhưng không đưa căn cứ định niên đại; phần gia phả chỉ ghi mốc lập làng năm 1471, không xác định năm dựng đình [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Trang vừa ghi bốn bia đá, vừa mô tả các loại hiện vật khác nhưng không cho biết danh mục, vị trí lưu giữ và tình trạng từng món hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nhận định đây là kiến trúc độc đáo của miền Trung được trang dẫn theo nghiên cứu của các nhà sử học nhưng không nêu công trình nghiên cứu cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin điện tử phường Hòa Xuân, “Đình làng Lỗ Giáng – Phường Hòa Xuân”, không ghi ngày đăng, https://hoaxuan.danang.gov.vn/dinh-lang-lo-giang/, truy cập 23/10/2026.
