Ở vùng bãi ngang Sơn Chà, đời sống của các thế hệ ngư dân gắn liền với nghề đi biển [1]. Dịp Tết cổ truyền xưa tại đây từng duy trì nhiều nghi thức kết nối các chủ ghe và bạn thuyền, từ việc chuẩn bị lễ vật cúng tế đến các tập tục trong ngày đầu năm mới [1]. Dưới đây là các nghi thức ngày Tết của cư dân làng biển bãi ngang theo bài báo trên Báo Đà Nẵng [1].
Chọn heo cúng trước Tết
Trước Tết khoảng hai đến ba tháng, các chủ ghe đã bắt đầu tìm chọn heo cúng [1]. Heo được chọn phải là giống heo cỏ truyền thống (heo đen), nuôi bằng thức ăn tự nhiên và có thể trạng khỏe mạnh [1]. Thân con heo cúng tuyệt đối không được có vết trắng hay tỳ vết nào [1]. Ngư dân quan niệm con heo lành lặn là biểu tượng của sự đầy đủ và suôn sẻ cho các chuyến ra khơi trong năm mới [1].
Nghi thức mổ heo ngày 30 Tết
Vào sáng sớm ngày 30 Tết, các chủ ghe và hàng ngàn bạn thuyền tụ họp từ các xóm để chuẩn bị mổ heo [1]. Nghi thức mổ heo được tổ chức trước ngôi nhà ba gian của chủ ghe [1]. Con heo sau khi rửa sạch được đặt lên ban chính giữa nhà, đầu heo hướng vào gian thờ gia tiên [1].
Trước khi lấy huyết, một bạn thuyền đứng bên tả gian thờ đánh ba hồi chuông để kính báo với gia tiên và Tổ nghề biển [1]. Sau khi chủ ghe thắp hương khấn vái, người thợ mới tiến hành lấy huyết [1]. Ngư dân quan niệm nếu tia huyết heo phun mạnh và chảy đều thì đó là điềm lành, báo hiệu một năm mới thuận lợi và đánh bắt được nhiều hải sản [1].
Mâm cúng và lệ chia phần thịt
Sau khi mổ và làm sạch, phần đầu heo, nọng và một phần thịt được đem luộc chín rồi cắt lát kiểu “bàn cờ” để bày lên mâm cúng [1]. Lễ vật dâng cúng gồm có đầu heo luộc, kim ngân, thanh chước, ngũ quả, hoa đăng, bánh trái và một chén mắm nhỉ truyền thống của vùng Tân Thái [1].
Toàn bộ phần thịt heo còn lại được chia đều cho tất cả thành viên đi trên ghe, không phân biệt lớn nhỏ hay vai vế [1]. Cùng với phần thịt, mỗi người nhận thêm hai đòn bánh tét biểu trưng cho sự no đủ ngày Tết [1].
Tục xông đất và mừng tuổi Tổ nghề mùng Một Tết
Sáng mùng Một Tết, chủ ghe tiến hành nghi thức xông đất đầu năm [1]. Trong số mười một bạn thuyền trên ghe, người được chọn bước vào nhà đầu tiên phải là người hợp tuổi với ông Lái, có đạo đức tốt, tính tình siêng năng, nhanh nhẹn và sống chan hòa với anh em [1]. Sau người xông đất, các bạn thuyền còn lại lần lượt bước vào nhà [1].
Khi mọi người tề tựu đông đủ, ba hồi chuông lại ngân lên trước bàn thờ để bắt đầu nghi lễ mừng tuổi gia tiên và Tổ nghề biển [1]. Chủ ghe dâng rượu, thắp hương kính cáo việc năm cũ và mừng tuổi các bậc tiền nhân [1]. Sau nghi lễ, mọi người cùng nâng ly rượu đầu năm chúc sức khỏe, tôm cá đầy khoang, rồi lần lượt đến chúc Tết từng gia đình bạn thuyền trong làng biển [1]. Về sau, do đô thị hóa và sự thay đổi của nghề đi biển, những phong tục Tết xưa này tại bãi ngang Sơn Chà đã dần mai một [1].
Tra cứu liên quan
- Nghi lễ miền biển: lễ hội cầu ngư, tục vẽ mắt cho thuyền, tục thờ cá Ông ở xứ Quảng
- Địa danh liên quan: hòn Sơn Chà, bán đảo Sơn Trà
Điều còn chưa rõ
- Nguồn không ghi rõ ranh giới hành chính của vùng bãi ngang Sơn Chà xưa nay tương ứng với phường nào [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm chính xác các phong tục mổ heo tập trung và nghi thức mừng tuổi Tổ nghề này ngừng diễn ra tại địa phương [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Tết của ngư dân bãi ngang Sơn Chà xưa”, 18/01/2026, https://baodanang.vn/tet-cua-ngu-dan-bai-ngang-son-cha-xua-3320553.html, truy cập 24/10/2026.
