Hai con khỉ ngồi ở đầu cầu phía tây, hai con chó ngồi ở đầu phía đông. Chúng trông như tạc bằng đá, nhưng thật ra là gỗ sơn xám [4].
Bốn con vật ấy canh một cây cầu gỗ có mái, dài chừng 18 m, trên cầu lại có một ngôi đền nhỏ. Người Hội An gọi gọn là Chùa Cầu. Đây là công trình được nhận ra nhiều nhất của phố cổ Hội An.
Ai dựng cây cầu
Phần lớn bài viết ghi cầu do thương nhân Nhật Bản dựng từ cuối thế kỷ 16, đầu thế kỷ 17, để nối khu phố của người Nhật với khu phố của người Hoa [2][4].
Hồ sơ di sản thế giới của Hội An viết dè dặt hơn. Hồ sơ gọi đây là một cây cầu gỗ gợi nhớ kiểu cầu Nhật Bản, có ít nhất từ đầu thế kỷ 18 theo một văn khắc, và đã được dựng lại nhiều lần [1].
Hai cách viết không loại trừ nhau: một bên là mốc truyền lại, một bên là mốc sớm nhất có chữ làm chứng.
Lai Viễn Kiều
Năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu đi qua Hội An và đặt cho cầu cái tên Lai Viễn Kiều, nghĩa là cây cầu đón khách phương xa [4]. Cái tên hợp với một thương cảng sống nhờ tàu buôn từ xa đến.
Trên là chùa, dưới là cầu
Công trình dựng theo lối “thượng chùa, hạ cầu”: mái lợp ngói âm dương, trụ đá, sàn lát ván, phần giữa gồm bảy gian [4].
Gọi là chùa, nhưng vị được thờ ở đây là Bắc Đế Trấn Vũ, một vị thần hộ mệnh [2]. Cây cầu vì thế vừa là lối đi, vừa là nơi thờ, vừa là chỗ người qua đường dừng chân [2].
Con cù dưới chân cầu
Truyền thuyết kể rằng dưới lòng sông có một con thủy quái gọi là cù. Mỗi lần nó quẫy mình, lũ lụt và tai họa lại xảy ra, kể cả ở tận nước Nhật. Cây cầu được dựng như một nhát chặn lên sống lưng con cù [4].
Cũng theo lời truyền, cầu khởi công năm Thân và làm xong năm Tuất, ba năm sau, nên mới có tượng khỉ ở đầu này và tượng chó ở đầu kia [4]. Đây là truyền thuyết; chưa có tư liệu nào xác nhận.
Bảy lần trùng tu
Trong hơn 400 năm, Chùa Cầu đã qua bảy lần trùng tu; lần trước lần này là năm 1986 [2]. Đến năm 2010, móng cầu lún và nứt, phần chùa và phần cầu tách khỏi nhau, kèo cột bị mối mọt, và chính quyền phải chống đỡ tạm bằng gỗ và dây cáp [2].
Cuối tháng 12/2022, công trình được hạ giải, tức tháo rời toàn bộ để sửa từng cấu kiện [2]. Dự án khởi công ngày 28/12/2022, tốn hơn 20,2 tỉ đồng và khánh thành chiều 3/8/2024 [3].
Sau 19 tháng, cầu giữ lại được gần 60% khối lượng gỗ, gần 30% ngói, 80% số đĩa cổ và 35% số con giống trang trí trên bờ mái [3].
Điều còn chưa rõ
Ngoài câu hỏi về năm dựng cầu, tuổi của bốn pho tượng cũng chưa rõ. Báo Pháp Luật Việt Nam viết tượng khoảng 500 năm tuổi [4], tức là già hơn chính cây cầu theo mốc phổ biến. Bài này chưa tìm được kết quả giám định nào.
Ít người biết
- Bốn tượng khỉ và chó làm bằng gỗ, sơn màu xám nên dễ lầm là đá [4].
- Hồ sơ di sản thế giới không khẳng định cầu do người Nhật dựng; hồ sơ chỉ viết cầu gợi nhớ kiểu Nhật Bản [1].
- Lễ khánh thành năm 2024 được tổ chức trong dịp giao lưu văn hóa Hội An – Nhật Bản lần thứ 20 [2].
Đến tận nơi
Chùa Cầu nằm giữa khu phố cổ, tới đó hợp nhất là đi bộ. Quy định về vé và việc đi qua cầu thay đổi theo thời gian; nên xem thông báo của cơ quan quản lý di sản trước khi đi.
Nếu còn thời gian cho vùng di sản phía nam thành phố, hãy đọc tiếp về thánh địa Mỹ Sơn và Cù Lao Chàm.
Nguồn tham khảo
- UNESCO, hồ sơ đề cử “Hoi An Ancient Town” (số 948), kèm đánh giá của ICOMOS tháng 9/1999, https://webarchive.unesco.org/web/20171122062207/http://whc.unesco.org/uploads/nominations/948.pdf, truy cập 10/10/2026.
- VnExpress, “Khánh thành trùng tu Chùa Cầu”, 3/8/2024, https://vnexpress.net/khanh-thanh-trung-tu-chua-cau-4777443.html, truy cập 10/10/2026.
- Pháp Luật TP.HCM, “Khánh thành dự án tu bổ di tích Chùa Cầu”, 3/8/2024, https://plo.vn/khanh-thanh-du-an-tu-bo-di-tich-chua-cau-post803562.html, truy cập 10/10/2026.
- Pháp Luật Việt Nam, “Thăm Chùa Cầu, linh hồn phố cổ Hội An”, 28/2/2015, https://baophapluat.vn/tham-chua-cau-linh-hon-pho-co-hoi-an-post191160.html, truy cập 10/10/2026.
